Dopalacze mogą doprowadzić do ciężkiego zatrucia, utraty przytomności, drgawek, zaburzeń pracy serca, zatrzymania oddechu, a w skrajnych przypadkach do śmierci. Jak informuje redakcja LifestyleBlog, w Polsce w 2025 roku ponownie wzrosła liczba zatruć i podejrzeń zatruć środkami zastępczymi oraz nowymi substancjami psychoaktywnymi. GIS wskazuje jednocześnie, że wszystkie zaraportowane zgony związane w 2025 roku z użyciem takich substancji dotyczyły przypadków, w których w materiale biologicznym wykryto syntetyczny katynon NEP.
Największym problemem jest nieprzewidywalność składu. Produkty określane potocznie jako dopalacze mogą zawierać zupełnie inne związki mimo podobnej nazwy, opakowania czy wyglądu. Oficjalne materiały sanitarne podkreślają, że substancje te mogą działać pobudzająco, halucynogennie, depresyjnie na układ nerwowy albo opioidowo.
Nie istnieje jeden charakterystyczny zestaw objawów, po którym można bezbłędnie rozpoznać zatrucie. Dlatego nasilone zaburzenia świadomości, oddychania, pracy serca lub gwałtowne zmiany zachowania po przyjęciu nieznanej substancji wymagają szybkiej reakcji.
Co naprawdę kryje się pod nazwą „dopalacze”
Termin „dopalacze” nie oznacza jednej konkretnej substancji. W oficjalnych materiałach zdrowotnych używane są przede wszystkim pojęcia nowych narkotyków, nowych substancji psychoaktywnych oraz środków zastępczych. Są to związki oddziałujące na ośrodkowy układ nerwowy i mogące naśladować działanie znanych narkotyków.
Na rynku mogą występować między innymi jako proszek, kryształki, tabletki, susz roślinny, płyn, liquid do e-papierosa czy materiał nasączony substancją psychoaktywną. W materiałach edukacyjnych instytucji publicznych opisywano także niewielkie papierowe saszetki i kolorowe opakowania, które mogą sprawiać wrażenie zwykłego produktu konsumenckiego.
Sama saszetka nie pozwala jednak stwierdzić, co znajduje się w środku. Kluczowy jest skład chemiczny, którego użytkownik zazwyczaj nie zna.
„Dopalacze oferowane pod taką samą nazwą mogą zawierać zupełnie inne substancje” — wskazują materiały Głównego Inspektoratu Sanitarnego dotyczące nowych substancji psychoaktywnych.
Ta zmienność oznacza, że doświadczenie z wcześniejszym produktem nie pozwala przewidzieć reakcji organizmu po kolejnej dawce. Różnić może się zarówno substancja czynna, jak i jej stężenie oraz obecność innych związków.
GIS w raporcie za 2025 rok zwraca uwagę, że rynek substancji psychoaktywnych zmienia się bardzo szybko, a dostępność i różnorodność nowych związków zwiększają ryzyko zatruć.
Jak rozpoznać zatrucie dopalaczami
Objawy zależą od rodzaju substancji, dawki, sposobu jej przyjęcia oraz indywidualnej reakcji organizmu. Dlatego dwie osoby, które użyły produktu sprzedawanego pod tą samą nazwą, mogą mieć zupełnie inny przebieg zatrucia.
Główny Inspektorat Sanitarny i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wymieniają między innymi następujące sygnały alarmowe:
- silne pobudzenie, agresję, niepokój lub gwałtowne zmiany zachowania;
- zaburzenia świadomości, splątanie, nadmierną senność albo utratę przytomności;
- halucynacje, urojenia i napady lęku;
- kołatanie serca, ból w klatce piersiowej i zaburzenia ciśnienia;
- intensywne pocenie, nudności i wymioty;
- drżenia mięśni, drgawki i konwulsje;
- problemy z oddychaniem, aż do zatrzymania oddechu.
Stan osoby zatrutej może zmieniać się bardzo szybko. Pobudzenie może przejść w zaburzenia świadomości, a problemy oddechowe mogą pojawić się po okresie, w którym poszkodowany jeszcze odpowiadał na pytania.
Niebezpieczne są również objawy sercowo-naczyniowe. Portal Pacjent.gov.pl wskazuje, że środki pobudzające mogą powodować wzrost ciśnienia, zaburzenia rytmu serca, utratę przytomności, a nawet zatrzymanie krążenia. Syntetyczne kannabinoidy są wiązane między innymi z nudnościami, zaburzeniami układu krążenia, uszkodzeniem nerek, napadami paniki i psychozami.
Szczególnie niebezpieczne są syntetyczne opioidy
Oddzielną grupę stanowią syntetyczne opioidy. Ich działanie może różnić się od obrazu zatrucia substancjami pobudzającymi.
GIS ostrzegał, że opioidy występujące w nowych narkotykach mogą doprowadzić do nagłego zatrzymania oddechu. Wśród sygnałów charakterystycznych dla zatrucia opioidowego wymieniano splątanie, nasilającą się senność, bardzo wąskie źrenice, zwolnienie pracy serca, niskie ciśnienie oraz poważne zaburzenia oddychania.
„Użycie dopalacza z furanylfentanylem […] może doprowadzić do zgonu z powodu nagłego zatrzymania oddechu” — ostrzegał Główny Inspektorat Sanitarny.
To jeden z powodów, dla których przy nieznanej substancji nie należy czekać na rozwój kolejnych symptomów. Zaburzenia oddechowe są stanem bezpośredniego zagrożenia życia.
Pierwsza pomoc: co robić przy podejrzeniu zatrucia
Oficjalne zalecenia są jednoznaczne: w przypadku wystąpienia objawów zatrucia substancją psychoaktywną należy wezwać pomoc medyczną. Numer alarmowy w Polsce to 112. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazuje, że ratownicy powinni zostać wezwani jak najszybciej.
Do przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego należy przede wszystkim ocenić stan poszkodowanego.
- Sprawdzić, czy reaguje i czy oddycha prawidłowo.
- Osobę nieprzytomną, która oddycha, ułożyć w pozycji bezpiecznej.
- Jeżeli nie oddycha prawidłowo, rozpocząć resuscytację i wykonywać polecenia operatora numeru alarmowego.
- Pozostać przy poszkodowanym i obserwować jego stan.
- Zabezpieczyć znalezione opakowania, pozostałość substancji lub informacje o tym, co zostało przyjęte.
GIS podkreśla również, że warto zebrać informacje od osób przebywających wcześniej z poszkodowanym: jaka substancja mogła zostać użyta, w jakiej ilości i czy była łączona z innymi środkami.
Nie należy wywoływać wymiotów. Oficjalny komunikat GIS wskazuje wprost, że zasadniczo nie podejmuje się działań mających na celu usuwanie substancji z przewodu pokarmowego poprzez wymuszanie wymiotów.
„W każdym przypadku wystąpienia objawów zatrucia substancją psychoaktywną wezwij pogotowie ratunkowe” — zaleca Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Opakowania mogą pomóc lekarzom
Jeżeli w pobliżu osoby zatrutej znajduje się opakowanie, saszetka, fiolka, tabletka, proszek lub inna pozostałość produktu, nie należy ich wyrzucać. GIS zaleca zabezpieczenie substancji i opakowań do dalszego postępowania.
Ma to znaczenie, ponieważ identyfikacja nowych narkotyków za pomocą standardowych szybkich testów może być ograniczona. W przypadku wielu nowych substancji konieczne są specjalistyczne badania laboratoryjne.
Dla lekarzy istotna jest także wiedza o innych substancjach przyjętych przez pacjenta.
Pacjent.gov.pl wskazuje na problem politoksykomanii, czyli jednoczesnego używania narkotyków z innymi narkotykami, alkoholem, nikotyną lub lekami. Taka kombinacja może zmienić przebieg zatrucia i utrudnić leczenie, ponieważ działanie poszczególnych związków może się nakładać.
Dane GIS: w 2025 roku liczba zatruć ponownie wzrosła
Najnowszy dostępny roczny raport Głównego Inspektoratu Sanitarnego za 2025 rok wskazuje na wzrost liczby zatruć i podejrzeń zatruć środkami zastępczymi oraz nowymi substancjami psychoaktywnymi w porównaniu z 2024 rokiem. Był to kolejny rok ze wzrostem liczby takich przypadków.
Jednocześnie GIS zaznacza, że skala pozostaje znacznie niższa niż w latach 2015–2019, kiedy raportowano po kilka tysięcy zatruć rocznie.
Raport wskazuje także trzy istotne fakty:
- większość przypadków zatruć ŚZ/NSP nadal dotyczyła mężczyzn, choć udział kobiet stopniowo rośnie;
- udział osób niepełnoletnich wśród zatruć w 2025 roku spadł w porównaniu z 2024 rokiem;
- w 2025 roku nie zarejestrowano zgonu osoby niepełnoletniej związanego z użyciem ŚZ/NSP.
Szczególne znaczenie ma informacja dotycząca przypadków śmiertelnych. Według GIS wszystkie zaraportowane w 2025 roku zgony mające związek z użyciem środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych dotyczyły przypadków, w których wykryto NEP — nową substancję psychoaktywną z grupy syntetycznych katynonów.
To właśnie skład, a nie nazwa produktu czy wygląd opakowania, decyduje o toksyczności i przebiegu zatrucia.
Dlaczego wygląd produktu może być mylący
Policja i instytucje sanitarne od lat zwracają uwagę na sposób pakowania nowych narkotyków. Mogą one występować jako kolorowe paczuszki, proszki, mieszanki roślinne, tabletki, liquidy lub inne produkty sprawiające pozornie niewinne wrażenie.
Historyczne przypadki zabezpieczeń policyjnych pokazują również sprzedaż produktów w niewielkich saszetkach. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt psychoaktywny w saszetce jest „dopalaczem” ani że wszystkie dopalacze występują w tej formie. Zagrożenie wynika z obecności substancji psychoaktywnej i jej dawki.
Szczególnie ryzykowne są produkty o nieznanym składzie kupowane poza legalnym obrotem. Substancja o tej samej nazwie handlowej może mieć inny skład w kolejnej partii, a koncentracja związku aktywnego może być odmienna.
Gdzie znaleźć oficjalne informacje
Aktualne materiały dotyczące nowych narkotyków, zatrucia oraz pierwszej pomocy publikuje Główny Inspektorat Sanitarny. Informacje dla pacjentów dotyczące działania nowych substancji psychoaktywnych są dostępne również w serwisie Pacjent.gov.pl.
Przy objawach ostrego zatrucia nie należy jednak szukać diagnozy w internecie. Zaburzenia oddychania, utrata świadomości, drgawki, silny ból w klatce piersiowej, ciężkie pobudzenie lub gwałtowne pogorszenie stanu wymagają kontaktu z ratownictwem medycznym pod numerem 112.
W przypadku nowych substancji psychoaktywnych nie ma bezpiecznego sposobu ocenienia zawartości saszetki, tabletki czy proszku na podstawie wyglądu. Dane GIS pokazują, że mimo znacznego spadku skali problemu względem rekordowych lat poprzedniej dekady zatrucia nadal występują, a ich liczba w 2025 roku ponownie wzrosła.
Więcej ciekawych artykułów, porad lifestyle’owych i praktycznych wskazówek znajdziesz na stronie Lifestyle Blog. Rekomendujemy także lekturę materiału: Kamienie milowe – co to jest milestone i jak wyznaczać je w projekcie i życiu
