Jak wyznaczać cele metodą SMART? Punktem wyjścia jest zastąpienie ogólnego zamiaru takim opisem rezultatu, w którym wiadomo, co dokładnie ma zostać osiągnięte, w jaki sposób będzie mierzony postęp, czy zadanie jest wykonalne, po co ma zostać wykonane i kiedy upływa termin, informuje redakcja LifestyleBlog. Dorana opublikowany w „Management Review” w listopadzie 1981 roku oraz aktualne materiały amerykańskiego Centers for Disease Control and Prevention. To właśnie Doran przedstawił akronim SMART jako praktyczny sposób konstruowania celów i zadań menedżerskich.
Współcześnie jedna z najczęściej stosowanych wersji SMART rozwija skrót jako Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Time-bound — czyli cel konkretny, mierzalny, osiągalny, istotny i określony w czasie. Taką definicję stosuje m.in. CDC w swoim oficjalnym przewodniku SMART. Instytucja podkreśla, że cel powinien uwzględniać dostępny czas i zasoby, a sposób mierzenia postępu należy ustalić już na etapie planowania.
Skąd pochodzi metoda SMART
Źródłem koncepcji jest artykuł George’a T. Dorana „There’s a S.M.A.R.T. Way to Write Management’s Goals and Objectives”, opublikowany w 1981 roku w „Management Review”. Doran zajmował się wówczas planowaniem korporacyjnym i zwracał uwagę na problem celów formułowanych w sposób na tyle ogólny, że trudno było później stwierdzić, czy zostały wykonane.
Pierwotna wersja skrótu nie była przy tym identyczna z wariantem powszechnie stosowanym obecnie. Doran zaproponował: Specific, Measurable, Assignable, Realistic, Time-related. „Assignable” oznaczało wskazanie osoby odpowiedzialnej za wykonanie, natomiast „Realistic” — określenie rezultatu możliwego do osiągnięcia przy dostępnych zasobach.
“How do you write meaningful objectives?”
— George T. Doran, „Management Review”, listopad 1981 r., w artykule przedstawiającym koncepcję SMART.
Doran zaznaczał również, że SMART należy traktować jako wytyczną, a nie mechaniczny formularz. W oryginalnym tekście wskazywał, że nie każdy cel musi zawierać wszystkie pięć kryteriów i nie każdy rezultat da się sensownie sprowadzić do liczby.
S jak Specific — cel musi być konkretny
Pierwszy etap polega na dokładnym określeniu rezultatu. Sformułowanie „chcę poprawić angielski” nie wskazuje ani tego, co ma się zmienić, ani jakie działania mają do tego doprowadzić. Podobnie „chcę zwiększyć sprzedaż” nie określa produktu, rynku, wielkości wzrostu czy punktu odniesienia.
CDC zaleca przy kryterium Specific odpowiedzieć przede wszystkim na pytania dotyczące tego, kto, co, kiedy, gdzie i dlaczego ma zrobić. Cel ma być na tyle jasny, aby osoba odpowiedzialna za wykonanie nie musiała domyślać się oczekiwanego rezultatu.
Praktyczny zestaw pytań:
- co dokładnie chcę osiągnąć;
- jakiego działania wymaga osiągnięcie rezultatu;
- kogo dotyczy cel i kto odpowiada za realizację;
- dlaczego ten rezultat jest potrzebny.
Zamiast „będę więcej czytać” można więc zapisać: „przeczytam sześć książek dotyczących zarządzania projektami”. Dopiero kolejne elementy SMART dodadzą do tego miernik, ocenę wykonalności i termin.
M jak Measurable — trzeba wiedzieć, po czym poznać wykonanie
Cel mierzalny zawiera kryterium pozwalające ocenić postęp i rezultat. Nie zawsze musi być nim procent lub kwota. Miernikiem może być liczba wykonanych zadań, ukończenie konkretnego etapu, wynik egzaminu, liczba klientów, liczba przebiegniętych kilometrów albo inny możliwy do sprawdzenia rezultat.
CDC wskazuje, że już podczas ustalania celu należy zdecydować, jakie dane pokażą, czy działania rzeczywiście prowadzą do oczekiwanego wyniku.
“Progress and achievement should be observable or quantifiable so success can be evaluated.”
— Centers for Disease Control and Prevention, materiał „Design Training: Learning Objectives”, 23 lutego 2026 r.
Dlatego „poprawię wyniki sprzedaży” jest trudne do rozliczenia. „Zwiększę miesięczną sprzedaż produktu X z 500 do 600 sztuk” zawiera już punkt początkowy i konkretny rezultat.
Jeżeli po upływie terminu nie da się jednoznacznie odpowiedzieć, czy cel został wykonany, element mierzalności najprawdopodobniej wymaga dopracowania.
A jak Achievable — sprawdź zasoby i realne możliwości
W obecnie stosowanym przez CDC wariancie litera A oznacza Achievable. Cel powinien być możliwy do osiągnięcia z uwzględnieniem dostępnego czasu, zasobów, kompetencji oraz ograniczeń. CDC radzi m.in. sprawdzić doświadczenia osób lub organizacji realizujących podobne zadania oraz ustalić, jakich zasobów potrzebowały.
Nie chodzi o to, aby cel był łatwy. Chodzi o możliwość jego realizacji przy istniejących lub możliwych do zdobycia zasobach.
Przed zatwierdzeniem celu trzeba więc sprawdzić:
- ile czasu rzeczywiście można przeznaczyć na wykonanie;
- jakie środki, informacje i kompetencje są potrzebne;
- czy istnieją ograniczenia uniemożliwiające realizację.
Przykład: osoba biegająca obecnie pięć kilometrów może wyznaczyć sobie konkretny plan zwiększania dystansu. Sam zapis „za tydzień przebiegnę maraton”, bez uwzględnienia aktualnego przygotowania i czasu potrzebnego na trening, nie spełnia kryterium wykonalności.
R jak Relevant — cel musi mieć uzasadnienie
Kryterium Relevant odpowiada na pytanie: po co realizować właśnie ten cel? CDC wskazuje, że działania powinny prowadzić do oczekiwanego efektu i pozostawać zgodne z szerszą misją, potrzebami lub kierunkiem programu.
W przypadku celu zawodowego może to oznaczać zgodność z obowiązkami pracownika lub priorytetami organizacji. Przy celu osobistym trzeba sprawdzić, czy rezultat odpowiada rzeczywistej potrzebie, a nie jest tylko łatwym do policzenia zadaniem.
Przykład biznesowy: przedsiębiorstwo chce zwiększyć sprzedaż usług abonamentowych. Cel „zwiększyć liczbę obserwujących profil w mediach społecznościowych o 20 proc.” jest mierzalny i określony, ale jego znaczenie zależy od tego, czy większa liczba obserwujących rzeczywiście wspiera właściwy rezultat biznesowy. Cel bliżej związany z wynikiem może dotyczyć liczby kwalifikowanych zapytań lub konwersji na płatnych klientów.
T jak Time-bound — bez terminu cel pozostaje otwarty
Ostatnim elementem jest konkretny termin. CDC zaleca wyznaczanie realistycznych ram czasowych oraz dzielenie większego przedsięwzięcia na mniejsze zadania posiadające własne deadline’y. Pozwala to kontrolować postęp zamiast oceniać rezultat dopiero po zakończeniu całego projektu.
“Develop a reasonable time frame, and stick to it.”
— Centers for Disease Control and Prevention, oficjalny przewodnik SMART Framework, 28 sierpnia 2024 r.
Różnica jest zasadnicza: „chcę zdobyć 20 nowych klientów” nie mówi, czy zadanie ma zostać wykonane w miesiąc, rok czy pięć lat. „Do 30 listopada pozyskam 20 nowych klientów” pozwala już sprawdzić rezultat w określonym momencie.
Termin powinien być jednocześnie wymagający i możliwy do dotrzymania przy założonych zasobach.
Jak zbudować cel SMART krok po kroku
Najprostszy sposób polega na rozpoczęciu od ogólnego zamiaru i dopisywaniu kolejnych kryteriów.
Założenie: „chcę regularnie się uczyć”.
Po zastosowaniu SMART może ono przyjąć formę: „Przez najbliższe 12 tygodni będę realizować trzy 45-minutowe sesje nauki języka angielskiego tygodniowo i do końca okresu ukończę 36 zaplanowanych sesji”.
W tym zapisie:
- Specific: wiadomo, że chodzi o naukę języka angielskiego poprzez konkretne sesje;
- Measurable: ustalono trzy sesje tygodniowo i 36 sesji łącznie;
- Achievable: wykonalność można ocenić na podstawie dostępnego czasu;
- Relevant: musi odpowiadać potrzebie osoby ustalającej cel;
- Time-bound: termin wynosi 12 tygodni.
Ten sam mechanizm można zastosować w pracy, nauce, zarządzaniu projektem czy planowaniu działań organizacji. CDC wykorzystuje SMART m.in. do tworzenia planów działania i celów szkoleniowych, przy czym podkreśla powiązanie celu z mierzalnym rezultatem, zasobami oraz terminem.
Najczęstszy problem: cel SMART bez planu działania
Sam poprawnie zapisany cel nie wykonuje zadania. Już Doran w 1981 roku wskazywał, że istotne są zarówno cele, jak i odpowiadające im plany działania. Współczesne materiały CDC podobnie zalecają rozbijanie większych celów na mniejsze zadania i przypisywanie im własnych terminów.
Przykład: cel „do 31 grudnia zwiększyć liczbę klientów o 15 proc.” jest mierzalny i terminowy, ale nadal wymaga określenia działań: liczby kampanii, kontaktów sprzedażowych, odpowiedzialnych osób, budżetu oraz terminów pośrednich.
Dlatego po zapisaniu celu warto przeprowadzić ostatni test: co dokładnie trzeba zrobić w najbliższym tygodniu, aby realizacja ruszyła? Jeżeli nie można wskazać pierwszego działania, sam cel wymaga jeszcze przełożenia na plan operacyjny.
Oficjalne materiały CDC pokazują tę zależność wprost: dobrze sformułowane cele mają pomagać śledzić postęp, natomiast konkretne zadania i deadline’y tworzą strukturę umożliwiającą realizację.
Metoda SMART nie zastępuje decyzji o tym, który cel jest właściwy. Porządkuje natomiast sposób jego zapisania: określa rezultat, kryterium sukcesu, wykonalność, znaczenie i czas. Oryginalna koncepcja Dorana oraz współczesne wytyczne CDC pozostawiają przy tym miejsce na dostosowanie kryteriów do rodzaju zadania — szczególnie tam, gdzie nie każdy wartościowy rezultat można sprowadzić do jednej liczby.
Więcej ciekawych artykułów, porad lifestyle’owych i praktycznych wskazówek znajdziesz na stronie Lifestyle Blog. Rekomendujemy także lekturę materiału: Kamienie milowe – co to jest milestone i jak wyznaczać je w projekcie i życiu
