Tatuaż z henny jest tymczasową dekoracją skóry wykonywaną bez użycia igły: barwnik nakłada się na powierzchnię ciała, gdzie stopniowo zabarwia zewnętrzne warstwy naskórka. Efekt zanika wraz ze złuszczaniem się skóry, jednak jego bezpieczeństwo zależy przede wszystkim od składu preparatu. Naturalna henna pozostawia odcień pomarańczowy, rdzawy, czerwonobrązowy lub brązowy, natomiast intensywnie czarny kolor może wskazywać na obecność dodatkowych barwników, w tym parafenylenodiaminy, znanej jako PPD — jak informuje redakcja LifestyleBlog.
Określenie biotatuaż jest powszechnie używane w ofertach salonów i sprzedawców jako nazwa tymczasowego wzoru wykonywanego henną albo innym preparatem barwiącym. Sam przedrostek „bio” nie potwierdza jednak składu produktu, jego naturalnego pochodzenia ani bezpieczeństwa dla skóry. Przed zabiegiem trzeba sprawdzić pełną nazwę preparatu, listę składników, producenta, przeznaczenie produktu oraz ostrzeżenia umieszczone na opakowaniu. W Unii Europejskiej PPD nie może być składnikiem środków przeznaczonych do wykonywania nietrwałych tatuaży.
Co to jest tatuaż z henny
Henna jest barwnikiem uzyskiwanym z liści lawsonii bezbronnej, czyli Lawsonia inermis. Sproszkowany surowiec miesza się z płynem, aby otrzymać pastę nakładaną na skórę. Wzór wykonuje się ręcznie za pomocą aplikatora lub z użyciem szablonu. Pasta pozostaje na powierzchni ciała do wyschnięcia, a po jej usunięciu na skórze pozostaje barwne odbicie.
W przeciwieństwie do tatuażu permanentnego barwnik nie jest wprowadzany igłą do skóry właściwej. Zabarwieniu ulegają przede wszystkim zewnętrzne, rogowaciejące warstwy naskórka. Dlatego wzór stopniowo blednie, ściera się i znika wraz z naturalną odnową skóry.
Naturalna henna nie daje od razu czarnego efektu. Bezpośrednio po usunięciu pasty ślad może być pomarańczowy, a następnie ciemnieć do koloru rdzawobrązowego lub czerwonobrązowego. Amerykańska Agencja Żywności i Leków wskazuje, że uzyskanie czerni, granatu lub innych nienaturalnie ciemnych barw wymaga dodania kolejnych składników. Nawet preparaty sprzedawane jako brązowa henna mogą zawierać substancje mające przyspieszyć barwienie albo przedłużyć trwałość wzoru.
Kolor produktu jest jednym z najważniejszych sygnałów ostrzegawczych: naturalna henna nie powinna w ciągu kilku minut tworzyć intensywnie czarnego wzoru.
Czym jest biotatuaż
W ofertach usług kosmetycznych słowo „biotatuaż” może oznaczać kilka różnych zabiegów: klasyczny wzór z henny, tymczasową dekorację wykonaną gotową pastą, tatuaż brokatowy, aerografię albo produkt tworzący barwną warstwę na skórze. Nie jest to nazwa jednego, ściśle określonego składu chemicznego.
Z punktu widzenia klienta najważniejsza jest więc nie nazwa handlowa, lecz sposób wykonania i skład preparatu. Przed nałożeniem produktu należy ustalić:
- czy barwnik jest przeznaczony do stosowania bezpośrednio na skórę;
- jaki jest pełny skład produktu i czy zawiera PPD;
- kto jest producentem lub importerem;
- czy opakowanie ma numer partii, termin trwałości i wymagane ostrzeżenia;
- czy preparat jest nakładany jednorazowym, czystym aplikatorem.
Preparat bez etykiety, przełożony do nieopisanego pojemnika albo mieszany bez możliwości okazania oryginalnego opakowania nie pozwala klientowi zweryfikować składu. Dotyczy to szczególnie usług oferowanych sezonowo na plażach, deptakach, festynach, targach i w kurortach turystycznych.
Nazwa „biotatuaż” nie powinna być traktowana jako dowód, że produkt jest roślinny. Nie oznacza również automatycznie, że nie może wywołać alergii. Produkty naturalne także mogą uczulać, a największe ryzyko wiąże się z mieszaninami zawierającymi nieujawnione dodatki.
Ile utrzymuje się tatuaż z henny
Według informacji opublikowanych przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Szczecinku wzór może utrzymywać się od około siedmiu dni do czterech lub pięciu tygodni. Rzeczywisty czas zależy od rodzaju produktu, miejsca wykonania tatuażu, grubości nałożonej pasty, częstotliwości mycia oraz tempa złuszczania naskórka.
Najczęściej wzór szybciej znika z dłoni, palców, nadgarstków i stóp. Te części ciała są często myte, pocierane, narażone na pot, wodę, detergenty oraz kontakt z ubraniem i obuwiem. Dłużej może pozostać na przedramieniu, ramieniu, łydce lub plecach, gdzie skóra jest mniej intensywnie ścierana.
Pierwsze blednięcie nie oznacza zwykle, że wzór zniknie równomiernie. Linie mogą stawać się jaśniejsze w różnym tempie, a fragmenty na bardziej suchej lub intensywnie pocieranej skórze mogą zniknąć wcześniej. Nie należy usuwać resztek wzoru agresywnym szorowaniem, silnymi kwasami kosmetycznymi, rozpuszczalnikami ani środkami nieprzeznaczonymi do kontaktu ze skórą.
PSSE w Szczecinku zaleca, aby po nałożeniu pasty unikać kontaktu wzoru z wodą przez co najmniej pięć godzin. Po wyschnięciu preparatu jego pozostałości można usunąć zgodnie z instrukcją użytego produktu.
Trwałość wzoru nie jest miarą jego bezpieczeństwa. Preparat dający natychmiastowy, bardzo ciemny i długo utrzymujący się efekt może zawierać dodatkowe substancje barwiące.
Naturalna henna a czarna henna
Naturalna pasta z henny ma zwykle zielonobrązowy lub brunatny wygląd, a pozostawione przez nią zabarwienie rozwija się stopniowo. Czarna henna jest natomiast nazwą stosowaną wobec mieszanin, do których dodano substancje przyspieszające barwienie i nadające wzorowi ciemniejszy kolor.
Najczęściej wskazywanym problematycznym składnikiem jest PPD, czyli parafenylenodiamina. Substancja jest wykorzystywana w określonych produktach do farbowania włosów, ale nie może być stosowana dowolnie i nie jest przeznaczona do wykonywania tatuaży tymczasowych na skórze. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku przypomina, że produkty zawierające tę substancję mogą być używane wyłącznie zgodnie z przeznaczeniem.
„PPD nie może znajdować się jako składnik w preparatach do wykonywania nietrwałych tatuaży” — Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku, komunikat dotyczący produktów kosmetycznych.
PPD może powodować silne podrażnienie i alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. FDA informuje o zgłoszeniach uszkodzeń skóry po produktach sprzedawanych zarówno jako henna, jak i „czarna henna”. Amerykańska Akademia Dermatologii wskazuje, że reakcja po tatuażu tymczasowym może pojawić się natychmiast, po kilku dniach albo nawet do trzech tygodni od zabiegu.
Jak rozpoznać produkt podwyższonego ryzyka
Nie da się potwierdzić składu mieszaniny wyłącznie na podstawie wyglądu. Istnieją jednak cechy, które powinny skłonić do rezygnacji z zabiegu:
- pasta lub gotowy wzór są intensywnie czarne, granatowe albo grafitowe;
- osoba wykonująca tatuaż obiecuje czarny efekt po kilku minutach;
- produkt nie ma opakowania, etykiety, składu ani danych producenta;
- preparat jest przedstawiany jako „naturalny”, ale usługodawca nie potrafi wskazać jego składników;
- do wykonania wzoru używa się produktu do farbowania włosów;
- klient nie może zobaczyć oryginalnego opakowania preparatu.
Szczególnej ostrożności wymagają gotowe stożki i tubki kupowane przez internet. Sama nazwa „henna”, „natural henna”, „organic”, „bio” lub „herbal” nie zastępuje pełnego składu. Produkt przeznaczony do włosów nie powinien być używany jako barwnik do dekorowania skóry.
„Naturalna henna jest bezpieczna dla większości osób, ale zawsze istnieje ryzyko reakcji alergicznej” — Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim, zalecenia dotyczące tatuaży z henny.
Jakie objawy może wywołać uczulenie
Reakcja skórna może ograniczać się do miejsca, na którym wykonano wzór. Zmiany często układają się dokładnie wzdłuż linii tatuażu. Do opisywanych przez dermatologów objawów należą zaczerwienienie, obrzęk, intensywny świąd, ból, drobne grudki, łuszcząca się i uniesiona skóra, pęcherze, sączenie, miejscowa utrata koloru skóry oraz bliznowacenie.
Pojawienie się objawów nie zawsze następuje bezpośrednio po nałożeniu produktu. Według Amerykańskiej Akademii Dermatologii reakcja na tatuaż tymczasowy może wystąpić w okresie od wykonania wzoru do trzech tygodni później. Brak zmian w pierwszych godzinach nie wyklucza więc późniejszego uczulenia.
“A reaction can occur at any time between getting a tattoo and 3 weeks later” — American Academy of Dermatology, informacja dla pacjentów dotycząca reakcji skórnych po tatuażach tymczasowych.
Silna reakcja alergiczna wymaga pilnej pomocy medycznej. Alarmujące objawy obejmują problemy z oddychaniem, ucisk w klatce piersiowej, obrzęk ust, języka lub gardła, trudności w połykaniu, zawroty głowy, omdlenie, rozległą pokrzywkę, gwałtownie narastający obrzęk albo bardzo silny ból. NHS wskazuje, że obrzęk jamy ustnej lub gardła oraz trudności w oddychaniu mogą świadczyć o ciężkiej reakcji alergicznej wymagającej natychmiastowego leczenia szpitalnego.
Przy łagodniejszych zmianach należy zmyć pozostałości produktu, nie nakładać kolejnych kosmetyków na podrażnioną powierzchnię i skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą. Nie wolno samodzielnie przebijać pęcherzy ani ponownie pokrywać skóry tym samym preparatem.
Dlaczego reakcja na czarną hennę może mieć późniejsze konsekwencje
Kontakt z PPD może prowadzić do uczulenia, które ma znaczenie także po zniknięciu tatuażu. NHS ostrzega, że osoba, która miała czarny tatuaż z henny, może być bardziej narażona na reakcję przy późniejszym kontakcie z produktami zawierającymi PPD, w tym niektórymi trwałymi i półtrwałymi farbami do włosów.
Oznacza to, że wcześniejszy tatuaż tymczasowy może mieć znaczenie podczas kolejnych zabiegów kosmetycznych. Osoba, u której wystąpiło zaczerwienienie, świąd, pęcherze lub obrzęk po czarnej hennie, powinna poinformować o tym fryzjera, kosmetologa i lekarza. Powinna również dokładnie sprawdzać składy farb oraz innych produktów, w których może występować PPD lub substancje o podobnym działaniu uczulającym.
NHS zaleca osobom po reakcji na czarną hennę unikanie produktów zawierających PPD. W przypadku podejrzenia alergii lekarz może skierować pacjenta do dermatologa na profesjonalne testy płatkowe, które pomagają określić substancję odpowiedzialną za reakcję.
Kto powinien zrezygnować z tatuażu z henny
Barwnika nie należy nakładać na podrażnioną, uszkodzoną lub chorobowo zmienioną skórę. PSSE w Szczecinku wymienia wśród przeciwwskazań między innymi aktywny stan zapalny, wcześniejsze reakcje po hennie lub kosmetykach, blizny, znamiona i zmiany barwnikowe w planowanym miejscu zabiegu, a także bakteryjne, wirusowe i grzybicze zakażenia skóry. Wskazane są również przewlekłe choroby dermatologiczne, takie jak łuszczyca, bielactwo i inne schorzenia przebiegające z uszkodzeniem bariery skórnej.
Szczególną ostrożność należy zachować u dzieci. Ich skóra jest cieńsza i bardziej podatna na podrażnienie, a intensywna reakcja może prowadzić do pęcherzy, ran oraz blizn. PSSE w Szczecinku wskazuje młody wiek, zwłaszcza poniżej dziesiątego roku życia, jako przeciwwskazanie do wykonania takiego tatuażu.
Z zabiegu należy zrezygnować także wtedy, gdy nie można ustalić składu preparatu. Ryzyka nie usuwa zapewnienie wykonawcy, że ten sam produkt był wcześniej używany u innych osób bez widocznych problemów. Reakcja alergiczna jest indywidualna, a wcześniejszy brak objawów nie gwarantuje bezpieczeństwa kolejnej ekspozycji.
Czy próba uczuleniowa gwarantuje bezpieczeństwo
Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Szczecinku zaleca wykonanie próby na małym obszarze przedramienia i obserwowanie skóry przez kolejne 24 godziny. Jeśli pojawi się zaczerwienienie, świąd, pęcherze lub zmiany grudkowe, produktu nie należy stosować na większej powierzchni.
Próba nie może jednak służyć do usprawiedliwienia użycia produktu zawierającego niedozwolony składnik. Jeżeli preparat ma PPD, jest przeznaczony do włosów albo nie ma czytelnej listy składników, właściwym działaniem jest rezygnacja z jego nakładania na skórę.
Nie należy również wykonywać „testu” poprzez nanoszenie czarnej henny w salonie lub punkcie ulicznym bez wiedzy o składzie. Sama ekspozycja na substancję uczulającą może wywołać reakcję lub doprowadzić do uwrażliwienia organizmu.
Jak wybrać bezpieczniejszą usługę
Przed wykonaniem tatuażu klient powinien zobaczyć oryginalne opakowanie preparatu. Etykieta powinna być czytelna i zawierać listę składników, dane odpowiedzialnego podmiotu, numer partii, termin trwałości oraz informacje dotyczące sposobu użycia.
Osoba wykonująca usługę powinna pracować na oczyszczonej skórze i używać czystych narzędzi. Aplikatory mające kontakt ze skórą nie powinny być współdzielone w sposób mogący prowadzić do przenoszenia zanieczyszczeń. Preparat nie może być nakładany na rany, otarcia, pęcherze, aktywne zmiany zapalne ani okolice oczu i błon śluzowych, jeżeli producent nie przewidział takiego zastosowania.
Klient powinien znać odpowiedzi na trzy podstawowe pytania: jaki produkt zostanie użyty, co znajduje się w jego składzie i czy jest przeznaczony do bezpośredniego barwienia skóry. Brak konkretnej odpowiedzi jest wystarczającym powodem, by zrezygnować.
Co zrobić po wystąpieniu reakcji
Po pojawieniu się pieczenia, świądu, zaczerwienienia lub obrzęku trzeba przerwać kontakt z preparatem i delikatnie usunąć jego pozostałości. Skóry nie należy trzeć, zdrapywać ani pokrywać kolejnymi barwnikami. Warto zachować opakowanie produktu, zdjęcie listy składników, paragon oraz fotografię zmian skórnych — informacje te mogą być potrzebne lekarzowi.
Jeżeli zmiany są bolesne, powiększają się, tworzą pęcherze, sączą się albo nie ustępują, konieczna jest konsultacja lekarska. Dermatolog może ocenić, czy doszło do alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, podrażnienia, oparzenia chemicznego lub wtórnego zakażenia.
Objawy ogólne, takie jak duszność, obrzęk języka lub gardła, rozległa pokrzywka, osłabienie albo omdlenie, wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. W takiej sytuacji nie należy czekać, aż reakcja ustąpi samoistnie.
Tatuaż z henny może być tymczasową alternatywą dla tatuażu permanentnego, ale tylko wtedy, gdy użyty preparat jest przeznaczony do skóry, ma jawny skład i nie zawiera PPD. Intensywnie czarny kolor, błyskawiczne barwienie, brak etykiety oraz stosowanie farby do włosów są sygnałami, by zrezygnować z zabiegu. Najważniejszym kryterium wyboru nie jest określenie „naturalny” ani „biotatuaż”, lecz możliwy do sprawdzenia skład produktu.
Więcej ciekawych artykułów, porad lifestyle’owych i praktycznych wskazówek znajdziesz na stronie Lifestyle Blog. Rekomendujemy także lekturę materiału: Dodatki do czerwonej sukienki – jak dobrać buty, biżuterię i torebkę
