Styl skandynawski we wnętrzach nie oznacza po prostu białych ścian, jasnej podłogi i kilku drewnianych mebli. Jak informuje redakcja LifestyleBlog, kiedy wzornictwo państw nordyckich promowano jako połączenie estetyki i funkcjonalności. Za jego charakterystyczne elementy uznawano proste formy, jasne naturalne materiały, drewno, szkło i tekstylia.
W praktyce urządzenie współczesnego mieszkania w tym duchu wymaga przede wszystkim uporządkowania przestrzeni, dobrego wykorzystania światła oraz wyboru rzeczy, które mają określoną funkcję. Biel może być częścią takiej aranżacji, ale nie jest jej warunkiem. Oficjalne materiały IKEA dotyczące wzornictwa skandynawskiego wskazują również na beże, szarości, jasne drewno, naturalne tkaniny, geometryczne wzory, a nawet mocniejsze akcenty czerwieni, żółci czy błękitu.
Najpierw funkcja, dopiero później dekoracja
Jednym z fundamentów skandynawskiego projektowania jest użytkowość. Nationalmuseum przypomina, że funkcjonalizm lat 20. i 30. XX wieku dostrzegał wartość estetyczną w prostych kształtach i dobrze spełnianej funkcji. Prostsze przedmioty łatwiej było również produkować na większą skalę, co miało wpływ na ich dostępność.
„Scandinavian Design” przedstawiano jako „a synthesis of beauty and function” — „syntezę piękna i funkcji” (Nationalmuseum w Sztokholmie, w materiale poświęconym historii wzornictwa skandynawskiego).
Dlatego w mieszkaniu urządzonym po skandynawsku mebel nie powinien być wybierany wyłącznie ze względu na wygląd. Stolik musi pozostawiać wystarczająco dużo miejsca na przejście, krzesło powinno być wygodne, a szafa — odpowiadać rzeczywistym potrzebom przechowywania.
Minimalizm w takim rozumieniu nie polega na usuwaniu wszystkiego z pomieszczenia. Chodzi o ograniczenie przedmiotów, które nie mają funkcji albo nie tworzą świadomie zaplanowanej kompozycji.
Przed zakupem nowych elementów warto więc najpierw uporządkować wnętrze i ustalić:
- które meble są rzeczywiście potrzebne;
- gdzie brakuje przechowywania;
- które części pomieszczenia blokują przepływ światła lub komunikację.
Dopiero na tej podstawie można budować dalszą aranżację.
Jasne wnętrze nie musi oznaczać całkowicie białego wnętrza
Światło jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów nordyckich aranżacji. Ma to również praktyczne podłoże. W regionie nordyckim dostępność naturalnego światła wyraźnie zmienia się w zależności od pory roku, dlatego projektowanie wnętrz tradycyjnie mocno uwzględnia jego wykorzystanie. IKEA wskazuje na jasne drewno, neutralne kolory i maksymalizowanie dostępu światła dziennego jako charakterystyczne rozwiązania dla skandynawskich przestrzeni.
Najbezpieczniejszą bazę stanowią biel, złamana biel, krem, piaskowy beż oraz jasne i średnie szarości. Nie oznacza to jednak, że wszystkie powierzchnie muszą wyglądać identycznie.
Współczesna interpretacja może wykorzystywać również błękit, zieleń, czerwień czy żółć. W materiałach poświęconych skandynawskiemu stylowi IKEA wskazuje właśnie na możliwość łączenia jasnej neutralnej bazy z mocniejszymi kolorami i graficznymi wzorami.
Praktyczna proporcja może wyglądać następująco: większość powierzchni pozostaje spokojna i jasna, drewno oraz tekstylia tworzą drugą warstwę, a intensywniejszy kolor pojawia się punktowo — na fotelu, grafice, poduszce, ceramice lub pojedynczym fragmencie ściany.
Nie jest to historyczna „reguła skandynawska”, lecz sposób na zastosowanie charakterystycznej dla tego wzornictwa hierarchii wizualnej bez przeładowania pomieszczenia.
Drewno jest jednym z najważniejszych materiałów
W skandynawskich aranżacjach szczególnie często pojawiają się jasne gatunki i wykończenia drewna. IKEA wymienia m.in. brzozę, jesion i sosnę, a dokumentacja Nationalmuseum dotycząca rozwoju Scandinavian Design wskazuje jasne naturalne materiały oraz drewniane meble jako elementy charakterystyczne dla wzornictwa promowanego w latach 50.
Drewno można wprowadzić przez podłogę, stół, krzesła, stolik kawowy, półki lub mniejsze przedmioty. Nie ma potrzeby stosowania go wszędzie jednocześnie.
Znacznie istotniejsza jest spójność temperatury materiałów. Jeśli podłoga ma jasny, naturalny odcień, łatwiej połączyć ją z podobnym fornirem lub drewnem niż z wieloma przypadkowymi odcieniami imitacji drewna.
Naturalny rysunek materiału jest tu częścią projektu, a nie elementem, który należy całkowicie ukryć.
Naturalne tekstylia ocieplają proste formy
Mieszkanie skandynawskie nie powinno wyglądać jak pozbawiona śladów życia galeria. Prostym bryłom mebli towarzyszą tkaniny, które wizualnie i fizycznie ocieplają przestrzeń.
W oficjalnych materiałach dotyczących tego stylu wskazywane są m.in. wełna, len i bawełna. Obok gładkich tkanin pojawiają się paski, motywy roślinne, wzory geometryczne i tradycyjne sploty.
Najbardziej użyteczne elementy to dywan, zasłony, pled oraz kilka poduszek. Przy neutralnym wnętrzu właśnie faktura tych materiałów może tworzyć większą część dekoracyjnego efektu.
Nie trzeba więc zastępować spokojnej aranżacji dużą liczbą ozdób. Gruby wełniany pled, lniana zasłona i ręcznie wykonana ceramika mogą wprowadzić więcej charakteru niż zestaw kilkunastu przypadkowych dekoracji.
Meble powinny mieć prostą konstrukcję
Nie istnieje jeden obowiązkowy model „mebla skandynawskiego”. W historycznym wzornictwie państw nordyckich funkcjonowały różne szkoły i projektanci, a samo określenie Scandinavian Design było również elementem międzynarodowego marketingu i budowania wspólnej nordyckiej marki.
Nationalmuseum zwraca uwagę, że termin został szczególnie intensywnie promowany na świecie w latach 50. i obejmował wzornictwo różnych krajów nordyckich, a jego historia była znacznie bardziej złożona niż późniejszy jednolity wizerunek marketingowy.
W praktyce można jednak wskazać wspólne cechy mebli, które dobrze sprawdzają się w tego rodzaju wnętrzu: czytelna bryła, funkcjonalność, ograniczona dekoracyjność, widoczny materiał i proporcje nieprzytłaczające przestrzeni.
Dobrym przykładem historycznego połączenia rzemiosła i przemysłowej produkcji jest twórczość duńskiego architekta mebli Finna Juhla. Nationalmuseum przypomina, że należał on do projektantów przenoszących wysoki poziom detalu i techniki stolarskie do mebli przeznaczonych również do produkcji na większą skalę.
Oświetlenie trzeba budować warstwami
Jedna lampa na środku sufitu rzadko daje efekt odpowiadający skandynawskiej koncepcji przyjaznego i funkcjonalnego wnętrza.
Pomieszczenie powinno mieć światło przeznaczone do różnych czynności. Główne oświetlenie zapewnia widoczność całej przestrzeni, lampa stojąca może obsługiwać strefę wypoczynku, a lampka przy fotelu lub łóżku umożliwia czytanie.
Przy urządzaniu salonu można ograniczyć się do trzech poziomów:
- światła ogólnego;
- światła zadaniowego, np. nad stołem albo obok fotela;
- delikatniejszego oświetlenia tworzącego atmosferę wieczorem.
Pozwala to zmieniać charakter pomieszczenia bez dokładania dekoracji.
Przechowywanie powinno być częścią projektu
Nawet starannie dobrane kolory i meble nie stworzą spokojnego wnętrza, jeśli codzienne przedmioty nie mają swojego miejsca.
Dlatego system przechowywania jest jednym z praktycznych fundamentów takiej aranżacji. W materiałach IKEA dotyczących Scandinavian Design wskazywane są regały, szafki, półki i rozwiązania organizacyjne integrowane z meblami jako sposób łączenia wyglądu z praktyczną funkcją.
W małym mieszkaniu szczególnie dobrze sprawdzają się zamykane szafki uzupełnione kilkoma otwartymi półkami. Pozwala to ograniczyć wizualny chaos, nie zmieniając wnętrza w całkowicie pustą przestrzeń.
To właśnie brak przypadkowego nadmiaru, a nie brak jakichkolwiek przedmiotów, tworzy wrażenie uporządkowania.
Dekoracje: mniej przedmiotów, większe znaczenie materiału
Ceramika, szkło, kamionka, drewno, szkło transparentne i naturalne tkaniny dobrze wpisują się w ten język aranżacyjny. W materiałach poświęconych Scandinavian Design IKEA wymienia m.in. kamionkę, szkło i terakotę, a także ręcznie wykonywane elementy inspirowane tradycyjnym rzemiosłem.
Nie oznacza to konieczności dekorowania wnętrza wyłącznie produktami nordyckich marek. Ważniejsze są materiał, proporcja i funkcja.
Wazon może pozostać pusty przez część roku. Misa może jednocześnie pełnić rolę użytkową i dekoracyjną. Lampa może być jednym z głównych wizualnych elementów pokoju. Grafika na ścianie nie musi być otoczona kilkunastoma mniejszymi ozdobami.
Styl skandynawski nie kończy się na beżu
Jednym z najczęstszych uproszczeń jest utożsamianie Scandinavian Design z całkowicie neutralną paletą.
Tymczasem współczesne materiały poświęcone temu kierunkowi pokazują również wzory, mocne kolory i elementy inspirowane przyrodą. IKEA wymienia m.in. grube paski, kratę, kropki, wzory abstrakcyjne, geometryczne i figuratywne.
Kolor może więc pojawić się zdecydowanie, ale powinien mieć określone miejsce w kompozycji.
Dobrym rozwiązaniem jest jeden mocniejszy element zamiast wielu konkurujących ze sobą akcentów: niebieski fotel, czerwone krzesło, żółta lampa albo duża grafika może przełamać neutralną bazę bez utraty czytelności wnętrza.
Skandynawski minimalizm nie wyklucza przytulności
Współczesne skandynawskie aranżacje łączą redukcję form z materiałami, których powierzchnia i faktura pozostają wyczuwalne. Drewno, wełna, bawełna, len, szkło czy ceramika sprawiają, że proste pomieszczenie nie wygląda sterylnie.
Projektant i kurator Andres Gayo Smith, opisując dla IKEA własne podejście łączące inspiracje japońskie i skandynawskie, ujął jego podstawę w czterech elementach:
„Minimalism, functionality, natural materials and honesty” — minimalizm, funkcjonalność, naturalne materiały i autentyczność (Andres Gayo Smith, kurator kolekcji prezentowanej przez IKEA).
Ta kolejność dobrze pokazuje różnicę między skandynawskim projektowaniem a dekoracyjnym kopiowaniem katalogowego wyglądu. Punktem wyjścia jest sposób korzystania z mieszkania. Materiały i estetyka mają go wspierać.
Historyczne źródła stylu są szersze niż współczesne trendy
Rozwój skandynawskiego wzornictwa był związany nie tylko z estetyką, ale także z przemianami społecznymi, projektowaniem mieszkań i debatą o jakości przedmiotów dostępnych dla szerokiej grupy użytkowników.
Szwedzka organizacja Svensk Form, której początki sięgają 1845 roku, przypomina między innymi o znaczeniu wystawy sztokholmskiej z 1930 roku dla rozwoju funkcjonalizmu oraz o powojennych wystawach poświęconych potrzebom mieszkaniowym i nowym sposobom życia.
W opublikowanym w 1970 roku komentarzu redakcyjnym magazynu „Form” misję organizacji opisano słowami:
„to give consumers opportunities for comparison and to stimulate critical reflection” (redakcja magazynu „Form”, 1970, cytowana przez Svensk Form).
To istotny element historii tego wzornictwa: dobry projekt miał nie tylko wyglądać odpowiednio, ale odpowiadać na realne potrzeby użytkownika.
Jak osiągnąć styl skandynawski bez wymiany całego wyposażenia
Największy efekt często można uzyskać przez reorganizację, a nie zakup kompletnego zestawu nowych mebli.
Najpierw warto usunąć przedmioty blokujące światło i komunikację. Następnie można ujednolicić wizualnie dużą powierzchnię — ściany, podłogę albo tekstylia. Kolejny etap to poprawa przechowywania i oświetlenia. Dopiero później sens ma wymiana pojedynczych mebli.
Praktyczna kolejność zmian:
- uporządkowanie przestrzeni i ograniczenie przypadkowych dekoracji;
- poprawa światła, tekstyliów i sposobu przechowywania;
- stopniowa wymiana najbardziej dominujących mebli na prostsze i bardziej funkcjonalne.
Dzięki temu można zachować część dotychczasowego wyposażenia, zamiast urządzać mieszkanie od początku.
Styl skandynawski jest najbardziej czytelny wtedy, gdy wszystkie elementy mają wspólną logikę: dobre światło, użytkowe meble, naturalne materiały, ograniczoną liczbę dekoracji i przestrzeń, w której łatwo funkcjonować. Biel, jasne drewno czy charakterystyczna lampa są tylko narzędziami służącymi temu celowi — nie definicją stylu samą w sobie.
Więcej ciekawych artykułów, porad lifestyle’owych i praktycznych wskazówek znajdziesz na stronie Lifestyle Blog. Rekomendujemy także lekturę materiału: Kamienie milowe – co to jest milestone i jak wyznaczać je w projekcie i życiu
