Zielona herbata i katechiny

Zielona herbataZielona herbata (Camellia sinensis) od zarania dziejów wykorzystywana jest jako środek leczniczy. Pochodzi z Chin, natomiast współcześnie jest uprawiana w Azji i Afryce Środkowej. Legenda głosi, że pierwsze prozdrowotne właściwości herbaty zostały odkryte przez cesarza Shen Nung, ponad 2700 lat p.n.e. Według medycyny chińskiej herbata zielona posiada właściwości odtruwające oraz wzmacnia odporność.

Zielona herbata jest wiecznie zielonym krzewem, której naturalnym środowiskiem bytowania jest strefa klimatu tropikalnego i subtropikalnego. Surowcem pozyskiwanym z rośliny są górne listki krzewu. Nim jednak, zostaną zapakowane, należy poddać je obróbce. W tym celu poddaje się je działaniu pary wodnej. Ten etap nazywa się "blanszowaniem", a jego istotą jest pozbawienie suszu roślinnego enzymów, które mogłyby doprowadzić do rozkładu cennych związków, odpowiadających za smak, wygląd, zapach, aromat czy konsystencję liści.

Badania wykazują, że herbata jest drugim najczęściej spożywanym napojem na świecie. Pierwszy stanowi woda. Zielona herbata nie musi być poddawana procesowi fermentacji, jak np. czarna. Dobrze wiedzieć, że każdy rodzaj herbaty zawiera inne biologicznie aktywne cząsteczki, w związku z czym, przetwarzany jest w inny sposób.

Zielona herbata - właściwości

Badania naukowe prowadzone wykazały, że związki chemiczne zawarte w herbacie zielonej mają szereg prozdrowotnych właściwości:

  • zapobiegają rozwojowi nowotworów,
  • przeciwdziałają otyłości i cukrzycy,
  • leczą choroby neurodegradacyjne,
  • obniżają ciśnienie krwi,
  • wzmacniają naczynia krwionośne.

Katechiny

Dobroczynne związki to polifenole, flawanole, flawonoidy, proantocyjanidyny, kwasy fenolowe.

Znaczną część polifenoli stanowią tzw. "katechiny", związki bogato występujące w zielonej herbacie, których brak np. w popularnej Yerbie. Zaliczamy tu:

  • epikatechinę,
  • galusan epikatechiny,
  • epigallokatechinę,
  • galusan epigallokatechiny.

Ponadto, stwierdzono też w liściach udział kemferolu, kwercetyny, miristetyny glikozydowej, kofeiny, teobrominy, kwasów fenolowych. Zielona herbata posiada również wolne aminokwasy i minerały, np. witaminy z grupy B i witaminę K.

Jak działają katechiny?

Katechiny wykazały w badaniach in vitro działanie antyoksydacyjne. Świetnie radzą sobie z wolnymi rodnikami. Antyutleniający potencjał zielonej herbaty polega na umiejętności chelatowania jonów metali przejściowych (jony żelaza, miedzi). W reakcji chelatacji chodzi o to, by związać toksyczne metale w chelat - jeden kompleksowy związek chemiczny, którego część główna złożona jest z aromatycznego pierścienia, która łączy się kilkoma wiązaniami z kationem metalu. Takowy kompleks zostaje czym szybciej usunięty z organizmu. Najważniejsze jednak, że związane z ligandem jony metali przejściowych stają się niegroźne - nie mogą już zniszczyć delikatnych struktur komórkowych.

Najgorsze, że jony metali potrafią generować wolne rodniki, a wśród nich jeden z najbardziej toksycznych - rodnik hydroksylowy, zawierający reaktywną grupę -OH. Rodniki hydroksylowe mają destrukcyjny wpływ na wszystkie błony biologiczne, w tym błony naszych komórek, z uwagi na obecność w nich lipidów. Rodnik hydroksylowy wykazuje do nich spore powinowactwo. Ma jednak, moc niszczycielską i zaburzając strukturę dwuwarstwy lipidowej, zaburza parametry całej komórki, np. jej przepuszczalność. Innym celem rodnika hydroksylowego są białka, głównie te, które sprawują role ochronne, transportowe lub enzymatyczne. Można więc, spodziewać się zakłóceń całego metabolizmu komórkowego. Utlenianie kwasów nukleinowych jest jednak, jedną z najgorszych form stresu oksydacyjnego.

Kwasy nukleinowe budują DNA, natomiast zniszczenie DNA wiąże się z nieprawidłową ekspresją białek - syntezą na matrycy RNA. Utworzone wadliwe formy, które nie podlegają naprawie, nierzadko są kluczem do powstania nowotworu. Istnieje wiele badań naukowych, potwierdzających udział utleniania komórkowego, jako czynnik rakotwórczy. Polifenole indukują wytwarzanie enzymów, o charakterze przeciwutleniającym. Zaliczamy tu S-transferazę glutationową i dysmutazę ponadtlenkową. Aktywność tych enzymów powoduje regulację działania szlaków detoksyfikacyjnych. Ich działanie polega na neutralizacji substancji rakotwórczych.

Polifenole mają wyjątkowe właściwości antyoksydacyjne, ponieważ ich struktura chemiczna umożliwia chelatowanie jonów żelaza oraz stabilizowanie reaktywnych cząstek. Dzięki możliwości oddania im elektronu, polifenole czynią je nieszkodliwymi. Obecność przynajmniej 5 grup hydroksylowych, czyni cząsteczkę silnym antyutleniaczem. Galusan epigallokatechiny zawiera ich 8.

Galusan epigallokatechiny a rozwój nowotworów

Zaburzenie równowagi pomiędzy reaktywnymi formami tlenu (RFT), a antyoksydantami, może powodować rozwój nowotworu. Sytuacja powoduje, tzw. "stres oksydacyjny", czyli incydenty, w których komórka nie radzi sobie z obroną, zawodzą wszelakie jej mechanizmy odpornościowe. Ostatecznie, RFT przedostają się przez błony biologiczne do wnętrza jądra komórkowego, a następnie przez otoczkę jąderka, by tam zaatakować najcenniejszy skarb komórki - DNA. Zatrzymanie zdolności uszkodzenia genów przez zmiatanie wolnych rodników z powierzchni komórek, chelatację, czy usprawnienie działalności enzymów naprawczych, jest tylko jedną z wielu możliwości antyoksydacyjnego działania galusanu epigallokatechiny.

Istnieje teoria, według której, nowotwór powstaje na skutek nieleczonego stanu zapalnego. Patologiczny czynnik, wyzwalający niebezpieczny efekt dociera do komórki i tu uszkadza DNA. Specyficznymi cechami dla komórek nowotworowych jest niewrażliwość na inhibitory wzrostu. Inhibitor wzrostu to związek chemiczny, który normalnie zatrzymuje działanie enzymów, umożliwiających wzrost i podziały komórkowe. O ile, zdrowa komórka reaguje na podawany inhibitor, o tyle komórka nowotworowa "żyje własnym życiem" i pozostaje niezależna. Nieograniczone możliwości podziałowe, zdolność do wytwarzania własnych naczyń krwionośnych i agresja czynią z komórki nowotworowej praktycznie niezniszczalną jednostkę. Zmutowane komórki nie odpowiadają na czynniki śmierci, produkowane przez mitochondria. Każda nieprawidłowa komórka posiada źle uformowane białko p53, które w prawidłowych warunkach, gdy dojdzie do urazu DNA, powoduje aktywację genu BAX. Powoduje on uwalnianie z mitochondriów kaspaz - enzymów prowadzących do lizy wszystkich organelli komórkowych. W tym przypadku, komórka nie odpowiada. Jednostki nowotworowe mają też tendencje do nieograniczonych podziałów. Liczne metamorfozy nieprawidłowych komórek powodują, że mają one nieograniczone możliwości wzrostu i mitoz, by w końcu począć migrować do innych tkanek i tworzyć przerzuty. Galusan epigallokatechiny ma wyjątkowe możliwości w zakresie leczenia raka, ponieważ aktywuje apoptozę - programowaną śmierć komórki, nie wywołuje natomiast, najmniejszych szkód w komórkach zdrowych. Jak to możliwe? Tylko w zmutowanych komórkach obecny jest czynnik transkrypcyjny TNF-alfa, odpowiedzialny za wytwarzanie białek BCl-2 i BCl-XL. Te białka zapobiegają apoptozie, gdyż nie pozwalają na uwolnienie z mitochondriów czynników śmierci. Galusan epigallokatechiny unieczynnia czynnik transkrypcyjny oraz nakierowuje komórki na drogę śmierci. Wzmaga w nich stres oksydacyjny, który w pewnym momencie staje się zabójczy, nawet dla potencjalnie nieśmiertelnej komórki. W ten sposób galusan epigallokatechiny / epikatechiny radzi sobie z nowotworami jelita grubego, nowotworem stercza czy wątroby.

Katechiny a otyłość i cukrzyca

Badania naukowe dowodzą, że katechiny zapobiegają odkładaniu materiałów zapasowych w adipocytach - komórkach tłuszczowych. Katechiny w połączeniu z polifenolami ograniczają ilość enzymów rozkładających cukry w jelitach - sacharazy i maltazy. Dzięki temu, nie dochodzi do rozpadu cukrów złożonych na cukry proste, które zostałyby wówczas wchłonięte przez kosmki jelitowe do krwiobiegu. Złożone cząsteczki cukrów zostają wydalone na zewnątrz, wraz z kałem. Katechiny i polifenole obniżają w naturalny sposób kaloryczność produktów i działają oszczędzająco na trzustkę.

Katechiny w prewencji chorób serca

Katechiny z zielonej herbaty znalazły zastosowanie jako środki kardioprotekcyjne, w szczególności u osób będących w trakcie chemioterapii. Większość chemioterapeutyków ma ograniczoną działalność z uwagi na indukowanie martwicy mięśnia sercowego. Należą do nich doksorubicyna i cisplatyna. Są to związki o potwierdzonej skuteczności w leczeniu raka piersi/ raka sutka. Katechiny indukują wytwarzanie kardioprotekcyjnych białek. Oznacza to, że stosowane wówczas chemioterapeutyki mogą zniszczyć nowotwór, ale nie zniszczą mięśnia sercowego.

Katechiny blokują wytwarzanie lipaz trawiennych - enzymów trawiących tłuszcze, przez co dochodzi do zmniejszenia procesów rozpadu tłuszczów do triglicerydów. Oznacza to, że mniejsza ilość cholesterolu trafi do układu krwionośnego.

Polifenole redukują stres oksydacyjny w przypadku lipaz, a jednocześnie obniżają ciśnienie tętnicze krwi. Zostaje zatem, zminimalizowane ryzyko rozwoju blaszki miażdżycowej.

Korzyści wynikające z picia zielonej herbaty

Zielona herbata zawiera pełen szereg związków o działaniu antybakteryjnym, antywirusowym, przeciwzapalnym. Wyciąg herbaciany wykazywał toksyczność względem bakterii: Staphyllococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Campylobacter jejuni. Galusan epigallokatechiny i epikatechiny hamują możliwości adhezyjne (przylegania) bakterii do komórek gospodarza, przez co, kolonizacja wybranych tkanek staje się niemożliwa.

Zielona herbata jest surowcem bezpiecznym, a jej spożywanie nie powinno przynieść żadnych negatywnych rezultatów zdrowotnych. Przypuszcza się jednak, że przedawkowanie wiąże się z efektami przypominającymi nadmierne spożycie kawy. Możliwa jest więc, drażliwość, zdenerwowanie, biegunka, tachykardia, kołatanie serca, ciężki oddech, mroczki przed oczami, niezdolność do koncentracji, zaburzenia snu i bezsenność.

Znacznymi zaletami wynikającymi ze spożywania zielonego napoju są: ochrona przed nowotworami, zapobieganie starzeniu, działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne, przeciwcukrzycowe, antymiażdżycowe, kardioprotekcyjne.

Komentarze