Miód - korzyści prozdrowotne. Rodzaje miodu

MiódMiód jest współcześnie uznawany za jeden z najbardziej wartościowych produktów w diecie człowieka. Stanowi bogate źródło wartościowych związków chemicznych, które posiadają dobroczynne właściwości przeciwutleniające, patogenobójcze i bakteriostatyczne, pozytywnie wpływające na zapobieganie i leczenie wielu chorób. Okazuje się, że istnieje spora zależność pomiędzy stężeniami polifenolowych związków, a pakownością antyoksydacyjną miodu.

Czym jest miód i jaki jest jego skład?

Miód jest całkowicie naturalnym produktem o konsystencji lepkiego syropu i ze specyficznym słodkim smakiem i zapachem. Wytwarzany jest głównie przez pszczoły należące do szczepu Apis melifera oaz w mniejszych ilościach przez błonkówki bezżądłowe i szerszenie. Powstaje drogą łączenia i przetwarzania substancji naturalnie produkowanych przez te owady z roślinnymi nektarami lub substancjami wydzielniczymi roślin, powstających w celach obrony roślinnych organizmów przed drobnoustrojami chorobotwórczymi. Nieco rzadziej, miód jest efektem utworzenia kompleksu substancji pszczelich z wydalinami owadów ssących soki. Jedna pszczela rodzina umożliwia pozyskanie blisko 15 kg miodu w ciągu roku.

Pod względem chemicznym, miód składa się w 70-80% z węglowodanów, a w 10-20% z wody i dobroczynnych elementów, takich jak:

  • organiczne kwasy,
  • polifenolowe związki,
  • białka,
  • witaminy,
  • aminokwasy,
  • biopierwiastki,

bez których nasze życie nie miałoby prawa bytu.

Rodzaje miodu

Stężenie poszczególnych składników zależne jest od rodzaju miodu oraz od obszarów geograficznych i strefy klimatycznej, w których pozyskiwany jest nektar i związki pochodzenia roślinnego. Słodki syrop obfituje także w enzymy: oksydazę glikozydową, fosfatazę, katalazę, diastazę i inwertazę. Stanowi znakomite źródło łatwo przyswajalnych cukrów (fruktoza, glukoza). Zawarte w nim antyoksydanty (karotenoidy, flawonoidy, aminokwasy, białka, kwas fenolowy, cytrynowy, askorbinowy), czynią go wysoce wartościowym i nadają mu prozdrowotnych właściwości.

Rodzaje miodu

Miód lipowy
Najpopularniejszym miodem, występującym w Polsce jest miód lipowy, który pozyskiwany jest przez pszczelarzy w okresie letnim. Jego źródłem jest nektar pochodzący z szerokolistnej lipy oraz nieco rzadziej, z lipy drobnolistnej. Początkowo tworzy złoty, żółty lub zielony płyn. Dopiero po etapie krystalizacji, staje się gęstym pomarańczowym lub czerwonawym syropem. Odznacza go intensywny kwiatowy zapach i drobnoziarnista struktura. Po spożyciu pozostawia po sobie subtelny gorzkawy posmak. Lipowa postać miodu obfituje w cukry redukujące (pozytywnie reagujące z odczynnikiem Fehlinga, Tollensa i Benedicta, z uwagi na obecność grupy aldehydowej lub ketonowej), w stężeniu 72-79% oraz 2-3% sacharozy. Z oczywistych przyczyn, zawiera też substancje, które obecne są w lipowych kwiatach. Należą tu flawony, flawonoidy (rutyna, izokwercytyna, tilirozyd, hesperedyna, hesperetyna), olejki eteryczne i liczne związki terpenowe, spośród których na uwagę zasługują talariserol (trójterpen), goryczki, saponiny i garbniki. Miód lipowy jest skarbnicą kwasów organicznych, w tym kwasu chlorogenowego, kawowego, kumarowego. Jako jeden z nielicznych gatunków miodu, zawiera znaczący dla ludzkiego organizmu enzym przeciwbakteryjny - lizozym.

Miód wrzosowy
Innym, dość powszechnym w Polsce gatunkiem miodu jest miód wrzosowy, dla którego substratami są związki pochodzące z wrzosu zwyczajnego. Jest to roślina bytująca w lasach sosnowych, brzozowych i na torfowiskach. Miód wrzosowy przyjmuje postać galaretki i w szybkim tempie ulega krystalizacji, która sprawia, że staje się żółty, pomarańczowy, czerwony lub brunatny. Odznacza go przyjemny, wrzosowy zapach oraz delikatnie słodkawy smak, pozostawiający po sobie uczucie goryczy. Ten gatunek uchodzi za wartościowy z powodu wysokich stężeń witaminy A, PP oraz wszystkich witamin z grupy B. Ponadto, zawiera spore ilości flawonów i flawonoidów, w tym apigeniny i kemferolu. Nie stroni też od wysokiej zawartości enzymów, kwasów organicznych, aminokwasów i białek. Wśród polifenoli dominują kwas kawowy, elagowy, felurowy i chlorogenowy. Spośród cukrów, fruktoza stanowi 40%, glukoza 30%, sacharoza 0,1-2%, a resztę - cukry redukujące.

Miód akacjowy
Kolejnym gatunkiem miodu, który w Polsce jest popularny, jest miód akacjowy, powstający z kwiatów robinii akacjowej. Jego postać płynna jest zazwyczaj bezbarwna, a po procesie krystalizacji przybiera barwy słomkowej lub żółtej. Posiada słodki smak, a zapach łudząco przypomina woń akacjową. Spośród cukrów, największą część zajmuje fruktoza, a sacharoza stanowi, aż 10%. Dla miodu akacjowego specyficzna jest obecność robininy i akacetyny, należących do grupy flawonoidów. Posiada też sporą ilość olejków eterycznych, które zawierają farnezol, linelol, piperonal i kwas syryngowy.

Właściwości zdrowotne miodów

Miody zawierają szereg substancji o działaniu wzmacniającym i uspokajającym, zalecane są osobom podejmującym ciężki wysiłek fizyczny czy umysłowy. Medycy uważają, że miód wspomaga leczenie chorób układu pokarmowego, w tym wrzodów żołądka, alergii pokarmowych, choroby Leśniowskiego-Krohna oraz zespołu jelita nadwrażliwego. Związki chemiczne, które są w nim zawarte, to substraty niezbędne do produkcji enzymów naprawczych błon śluzowych żołądka i jelit. Wspomagają również etapy produkcji śluzu, który stanowi barierę ochronną dla układu pokarmowego. Warto zauważyć, że przeważająca część składowych miodu to sacharydy, które wykazują działanie prebiotyczne. Ich dobroczynne działanie powodowane jest przez regulację wzrostu pałeczek kwasu mlekowego, wywodzących się z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus, aktywnie działających w jelicie grubym człowieka. Pod wpływem oligosacharydów, budowanych przez cząsteczki glukozy, fruktozy, galaktozy, obficie występujących w każdym rodzaju miodu, populacja bakterii prebiotycznych niebagatelnie wzrasta, a ich możliwości fermentacyjne ulegają zwiększeniu. W związku z tą sytuacją, jelita lepiej niż kiedykolwiek dotąd będą chronione przed patogenami, a układ pokarmowy będzie działał sprawniej, co nie pozostanie bez wpływu na pozostałe układy organizmu. Bakterie kwasu mlekowego wzmacniają właściwości immunomodulacyjne komórek układu odpornościowego (wpływają na ich umiejętności do rozpoznawania ciał obcych i motywują je do ataku), umożliwiają spadek stężenia frakcji złego cholesterolu oraz zapobiegają osteoporozie kości i rozwojowi próchnicy. Bakterie z rodzaju Lactobacillus potrafią rozkładać laktozę i niektóre cukry proste w kwas mlekowy, odciążając w ten sposób jelita. Aktywnie przytwierdzając się do jelit, budują bakteryjną mikroflorę, która konkuruje o pożywienie z innymi mikroorganizmami, w tym, z patogenami. Ich obecność determinuje produkcję przeciwciał należących do klasy IgA, wysyłanych do układu pokarmowego oraz do śliny. Szczep Lactobacillus aktywuje receptory komórek odpornościowych i utrzymuje je w stanie gotowości do ataku. Tutejsze bakterie, przy niezaburzonym działaniu jelitowej bariery, ulegają rozpoznaniu przez komórki odpornościowe, lecz nie wywołują negatywnej odpowiedzi immunologicznej, prowadzącej do zapalenia, tak jak dzieje się to w przypadku chorobotwórczych drobnoustrojów. Właściwie, przypisywane są im zdolności do utrzymywania na prawidłowym poziomie limfocytów Th1 i Th2 - komórek odpornościowych. Wspomniana klasa przeciwciał IgA odpowiada za hamowanie adhezji (przylegania) komórek patogennych do receptorów komórek nabłonkowych jelita. Te same przeciwciała opłaszczają i unieczynniają szkodliwe mikroorganizmy egzogenne. Ich zadaniem jest również, rozkładanie toksyn. Wysoka obecność prebiotycznych szczepów Lactobacillus w jelitach warunkuje zatem, nie tylko dobrostan przewodu pokarmowego, ale i odporność całego organizmu.

Szczep Bifidobacterium, którego obecność jest determinowana przez związki chemiczne obecne w miodzie, jest pałeczkowatymi bakteriami, posiadającymi, podobnie jak rodzaj Lactobacillus, umiejętność rozkładania kwasu mlekowego. Warto tu wspomnieć o tym, że kwas mlekowy powstający jako produkt uboczny z rozkładu laktozy, w znaczny sposób obniża pH jelit, hamując przy tym rozwój i kolonizację patogenów.

Obecność mikroflory bakteryjnej intensywnie wspieranej przez związki aktywne biologiczne, pochodzące z miodu pszczelego, powoduje wzrost przyswajalności niektórych pierwiastków chemicznych (żelazo, cynk, magnez, wapń). Prebiotyczne bakterie posiadają mechanizm obronny zapobiegający ich usunięciu wraz z kałem. Przyczepiając się do komórek jelit tworzą biofilm, który jednocześnie stanowi barierę ochronną dla jelit. Ważne również jest to, to one dostarczają kolonocytom (komórki jelit) 80% energii, niezbędnej do procesów regeneracyjnych ścian jelit. Prebiotyczne bakterie z powodzeniem stosowane są w leczeniu zakaźnych biegunek i zaparć. Przeciwciała IgA, których produkcję inicjują te mikroorganizmy, odpowiadają za wyłapywanie antygenów obcych (chorobotwórcze bakterie, wirusy, grzyby) i jednocześnie uniemożliwiają im przedostawanie się przez pory błony śluzowej do krwiobiegu.

Działalność hamująca rozkład patogenów, uwarunkowana jest obecnością w miodzie inhibiny (nadtlenek wodoru), pochodzącej z reakcji utleniania glukozy, która wykazuje działanie toksyczne względem bakterii i grzybów.

Mikroflora bakteryjna przewodu pokarmowego pszczół

Badany przez Oloffsona i Vasqueza mikrobiom żołądka pszczół wykazał, że ich mikroflora złożona jest z bakterii probiotycznych, takich samych jak te, które obecne są w układzie pokarmowym człowieka. Wspomniane szczepy bakteryjne, z przyczyn naturalnych obecne są we wszystkich produktach pochodzenia pszczelego (miód, propolis, pyłki, pierzga). Zauważono korelację między obecnością kwasu mlekowego pochodzącego od bakterii w żołądku pszczelim, a jakością powstających produktów. Naukowcy uważają, że mikroflora bakteryjna przewodu pokarmowego pszczół jest czynnikiem determinującym ich kondycję, siłę, odporność na patogeny i długość życia. Mikrobiom zapewnia pszczołom ochronę, uzyskując w zamian dostęp do najcenniejszych związków odżywczych. W 2018 roku planowano w związku z tym odkryciem wprowadzenie środków o właściwościach prebiotycznych dla pszczół na rynek, które miały zawierać 12 wyselekcjonowanych szczepów bakteryjnych, jakie mogłyby zapewnić wszystkim pszczołom silną odporność, a pszczelarze mogliby pozyskiwać najwyższej klasy produkty. Warto zaznaczyć, że konsumpcja miodu wiąże się zatem, z przyjęciem przez organizm sporej porcji nie tylko samych monosacharydów, wspierających rozwój flory bakteryjnej jelit, ale i bakterii, które ją tworzą.

Enzymy obecne w miodzie

Białkowe enzymy są substancjami bogato występującymi w każdym rodzaju miodu. Pochodzą z pszczelich gruczołów wydzielniczych oraz ze spadzi i kwiatowego pyłku. Enzymem obecnym w najwyższym stężeniu jest diastaza (amylaza) redukująca skrobię do dekstryn oraz dekstryny do maltozy (disacharyd). Wartościowym enzymem jest także inwertaza (sacharaza), która przyspiesza reakcję rozpadu sacharozy do glukozy lub fruktozy.

Spośród enzymów litycznych, prócz wspomnianego już nadtlenku wodoru, ważną funkcję pełni lizozym, który posiada właściwości lityczne ścian komórkowych, będących osłoną dla bakterii. Jego działanie wynika z umiejętności trawienia wiązań glikozydowych, którymi są połączone cząsteczki budujące ścianę bakteryjną. Zazwyczaj stanowią je pochodne kwasu muraminowego i sacharydy.

Cyneol, kamfen, kanifen, kwas benzoesowy i tymol są związkami chemicznymi zasługującymi bez wątpienia, na miano "miodowych antybiotyków". Są to monoterpenoidowe związki, które wykazują działanie:

  • antynowotworowe,
  • chemoprewencyjne,
  • przeciwzapalne,
  • immunomodulacyjne,
  • antybakteryjne.

Flawonoidy posiadają umiejętności utleniania bakteryjnych struktur.

Badania naukowe wykazują, że najsilniejsze właściwości antypatogenne ma pochodzący z Nowej Zelandii miód Manuka. Jego antybiotyczne działanie wynika z wysokiego ciśnienia osmotycznego, które bierze się z wysokiej zawartości cukrów oraz kwasów organicznych. To właśnie ich grupy chemiczne warunkują pH produktu oraz obecność nadtlenków wodorowych, które aktywnie zabijają obce mikroorganizmy. Miód jest idealnym źródłem bakteriocyn, pochodzących z układu pokarmowego pszczół, które są produktami metabolizmu bakteryjnych szczepów prebiotycznych. Bakteriocyny pochodzące od komensalnych bakterii wykazują działanie inhibujące (powstrzymują aktywność) względem patogenów Gram-dodatnich i Gram-ujemnych. Składniki miodowe intensywnie powstrzymują patogenne działanie szczepu Staphyllococcus aureus (gronkowiec złocisty), który powoduje biegunkę, gorączkę, wymioty, odwodnienie, spadek tętna, a w skrajnych przypadkach nawet śmierć. Te same związki powstrzymują wzrost Eschericha coli (pałeczka okrężnicy), która powoduje krwawe biegunki, a w przypadku organizmów osłabionych, może doprowadzić do zgonu. Helicobakter pylori jest bardzo agresywnym patogenem, niszczącym błonę śluzową żołądka, prowadzącym do powstania nadżerki, wrzodów, raka żołądka. Flawonoidy zawarte w miodzie skutecznie powstrzymują jego wzrost.

Miody posiadają silne możliwości antyoksydacyjne. Wysoka podaż związków o charakterze przeciwutleniającym zapobiega rozwojowi chorób wynikających ze stresu oksydacyjnego. Jest to patologiczny stan organizmu, gdzie zostaje zaburzona równowaga między wolnymi rodnikami, a enzymami antyoksydacyjnymi. Wolne rodniki to niesparowane elektrony, które wykazują duże powinowactwo do elementów budulcowych komórek czy kwasów nukleinowych, tworzących DNA. Pochodzą głównie z łańcucha oddechowego zachodzącego w mitochondriach, którego zadaniem jest zapewnienie komórkom energii. W trakcie wytwarzania wysoko energetycznych cząsteczek ATP, zapewniających mięśniom i wszystkim tkankom stały dostęp do energii, powstają produkty uboczne w postaci reaktywnych form tlenu (RFT), które stanowią źródło wolnych rodników. Każdy rodnik przyłączający się do białka, węglowodanu, cukru czy kwasu nukleinowego, potrafi go utlenić, pozbawiając go możliwości sprawnego pełnienia swoich dotychczasowych funkcji. Temu incydentowi mają zapobiegać enzymy przeciwutleniające, naturalnie produkowane w naszych organizmach. Niestety, czasami wolnych rodników jest zbyt wiele, by enzymy mogły sobie poradzić z ich eliminacją bądź unieczynnieniem. Tak powstaje zjawisko stresu oksydacyjnego, powodującego mitochondriopatie, starzenie, niszczenie skóry, a nawet nowotwory. Do antyoksydantów egzogennych zalicza się związki polifenolowe, terpeny, flawony, flawonoidy, izoflawony, karotenoidy, tokoferole czy kwas askorbinowy.

Fenole z uwagi na właściwości obniżające poziom cholesterolu, działają antymiażdżycowo. Niektóre z nich wykazują także, działanie żółciopędne (kwas p-kumarowy, kawowy, wanilinowy), antyseptyczne i przeciwbakteryjne (kwas p-kumarowy, kawowy, wanilinowy).

Komentarze