Jak walczyć ze stresem? Przyczyny powstawania, wpływ na organizm i praktyczne metody pokonania stresu

Jak zwalczyć stres?Czym jest stres?

Stres jest naturalną reakcją organizmu na bodźce, które są postrzegane przez psychikę człowieka jako zagrożenie. W naturze oraz dziejach ludzkości, stres towarzyszył polowaniom, walce i trwał krótko.

Tymczasowo zwiększał on siłę, wytrzymałość i szybkość, po czym organizm wracał do normalnego rytmu funkcjonowania, zaś czynności życiowe równoważyły się.

Czynniki wywołujące stres (nazywane w psychologii stresorami) są indywidualne dla każdej istoty ludzkiej.

Zapewne każdy z nas słyszał o znajomym mającym arachnofobię i każdy potrafi rozszyfrować to sformułowanie. Strach przed pająkami przybiera różne postacie. Niektórzy arachnofobicy boją się jedynie dużych lub małych pajęczaków. Ciekawostką jest to, iż bardzo często nie odczuwają oni lęku w stosunku do specyficznej rodziny drapieżnych pająków - skakunowatych. Osiągają one niewielkie rozmiary, mieszczące się zazwyczaj w jednym centymetrze. Wyróżnia je jedna duża, wysunięta do przodu para oczu, nadająca im przyjazny i "sympatyczny" wygląd. Rozpoznając znajome i obce cechy wyglądu, psychika ludzka nadaje atrybut wywoływania lęku rzeczom, które mogłyby sprawić ból lub zagrozić zdrowiu człowieka.

Każda fobia jest jednak klasyfikowana jako zaburzenie nerwicowe, które charakteryzuje intensywny chorobliwy lęk. Stresory mogą przybierać rozmaite formy - od najbardziej oczywistych, takich jak krew (hemofobia) lub ciemność (nyktofobia), do wręcz absurdalnych, jak piątek trzynastego (paraskewidekatriafobia) oraz liczba 666 (niech każdy czytelnik uszykuje się na złamanie języka - heksakosjoiheksekontaheksafobia). Nie ma w tym nic śmiesznego, gdyż silny lęk wywołuje szereg negatywnych reakcji naszego organizmu i pogarsza samopoczucie oraz stan zdrowia.

Przykłady stresorów:

  • zła sytuacja rodzinna,
  • kłopoty finansowe,
  • problemy ze zdrowiem,
  • napięte relacje ze współpracownikami lub przełożonym,
  • zdarzenia losowe (wypadek samochodowy, uszkodzenie własności),
  • zła samoocena, zaburzenia postrzegania własnego ciała (szczególnie sytuacje, które dodatkowo je ujawniają przed innymi ludźmi).

Fizjologia stresu

Kiedy mózg identyfikuje potencjalnie niebezpieczny bodziec (przedmiot lub sytuację), jego obszar zwany podwzgórzem, natychmiastowo pobudza nadnercza do wzmożonej produkcji i wydzielania do krwiobiegu adrenaliny i noradrenaliny. Podwyższony poziom tych hormonów zwiększa czujność i koncentrację, zaś mięśnie zwiększają swoje ukrwienie i szykują się do wysiłku. Przyspieszony oddech, wyższe ciśnienie krwi i zwiększone tętno, krótkotrwale poprawiają odporność na zmęczenie. Krew z narządów wewnętrznych (szczególnie układu pokarmowego) transportowana jest w zwiększonych ilościach do mięśni szkieletowych. Zatrzymywane są procesy trawienia, gojenia ran (regeneracyjne) i pogarsza się gospodarka wodno-elektrolityczna organizmu.

Kolejnym hormonem, który wywołuje kaskadę zaopatrywania krwi w rozmaite substancje odżywcze (tłuszcze i węglowodany) oraz inne hormony mające zapewnić wydajne funkcjonowanie organizmu, jest kortykotropina (hormon adrenokortykotropowy, znany szerzej jako ACTH). Następczo produkowany jest głównie kortyzol, który przy patologicznie przedłużonym wydzielaniu prowadzi do otyłości, nadciśnienia, pogorszenia kondycji skóry, a nawet cukrzycy.

Skutki częstego oraz długotrwałego stresu

Łatwo zauważyć, iż ludzie postrzegani jako nerwowi lub stale zestresowani, często borykają się z wieloma chorobami lub ogólnym pogorszeniem stanu zdrowia. Przewlekły stres przyczynia się do powstawania zaburzeń nerwicowych, które niewątpliwie są chorobą cywilizacyjną. Ze względu na opisane wcześniej, znaczące zmiany hormonalne i metaboliczne, organizm przebywający pod wpływem długotrwałego stresu ulega licznym, negatywnym zmianom. Postępująca degradacja dotyka szczególnie układ krwionośny, kostno-stawowy i mięśniowy. Stały stres odbija się także na życiu seksualnym, pogarszając funkcjonalność narządów płciowych, a tym samym doznania. Powoduje to kłopoty w związku, dodatkowo intensyfikowane przez skłonność do popadania w skrajne stany emocjonalne. Osłabienie trawienia, idące w parze ze stresem, może przyczynić się do niestrawności, nadkwasoty i wrzodów.

Najskuteczniejsze metody zwalczania stresu i niwelowania jego skutków

Wysiłek fizyczny

Naturalne pobudzanie organizmu do aktywności fizycznej nie tylko poprawia kondycję, lecz także uspokaja i wycisza. Koncentrując się na wysiłku, umysł odwraca uwagę od problemów, co zmniejsza ich wpływ na codzienne funkcjonowanie i pozwala odpocząć. Godne uwagi są ćwiczenia aerobowe, bieganie oraz pływanie, jednak spacery i gry zespołowe także poprawią stan psychiczny. Bardzo ważny jest częsty kontakt z naturą. Świeże powietrze, obecność zwierząt, widok kwiatów i zieleni, światło słoneczne - dzięki tym czynnikom psychika łatwiej dojdzie do równowagi.

Dołączenie aktywnych składników do diety

Warto zadbać o regularne dostarczanie witamin z grupy B, które poprawiają funkcjonowanie i stan zdrowia układu nerwowego. Stymulują powstawanie nowych neuronów, biorą udział w produkcji serotoniny (zwanej hormonem szczęścia) i wspomagają przyswajanie magnezu. Magnez jest najważniejszym, niezbędnym dla działania mózgu minerałem. Jego niedobór w pierwszej kolejności dotyka pamięć i samopoczucie. Oba te składniki diety naturalnie zawarte są w kaszach, warzywach strączkowych, zbożach i mięsie.

Znaczącym skutkiem następczym stresu jest zwiększenie ilości wolnych rodników w organizmie. Można je wyeliminować spożywając antyoksydanty (przeciwutleniacze). Bardzo popularnymi antyoksydantami są flawonoidy. Najobficiej występują w świeżych owocach i warzywach (jabłkach, cytrusach, papryce, ogórku, bananach, winogronach, cebuli, kapuście, cykorii oraz naci selera) oraz w zielonej herbacie. Urozmaicona dieta zaopatruje organizm w substancje zapobiegające powstawaniu patologicznego stresu i łagodzące jego skutki.

Daj sobie dużo czasu na relaks

Najbardziej oczywistym sposobem na stres jest relaks. Kiedy odpoczywamy, ignorując swoje obawy i rozterki, organizm ma czas na regenerację i unormowanie procesów życiowych. Skupienie się na swoich zainteresowaniach przynosi satysfakcję, a właśnie zadowolenie z życia jest najskuteczniejszą metodą walki z napięciem nerwowym. Godzinna drzemka w ciągu dnia, czytanie książki w wygodnej pozycji, popijanie herbaty w ogrodzie - to tylko niektóre z pomysłów na ucieczkę przed stresem.

Jeśli naturalne i domowe sposoby walki z niepokojem są nieskuteczne, należy wówczas zasięgnąć porady lekarza. Badania specjalistyczne wykluczą źródło stresu w chorobie wewnętrznej, zaś w poważnym przypadku może być potrzebne leczenie farmakologiczne (w leczeniu lęku stosuje się leki antydepresyjne).

Nie warto żyć w strachu. Lęk potrafi zdezorganizować całe życie, zaś sposobów na walkę z nim jest bardzo wiele. Stosowanie profilaktyki jest równie istotne, gdyż zaburzenia lękowe mogą "dopaść" każdego.