Fioletowe owoce: czerwony winogron, czarny bez, czarna porzeczka

Fioletowe owoceFioletowe owoce to jedne z najcenniejszych elementów popularnych roślin. Odznaczają się wysoką zawartością antocyjanów - związków chemicznych, nadających im pięknego, charakterystycznego koloru, cierpkiego bądź słodkawego smaku. Poniżej znajduje się lista tych najciekawszych i najbardziej wartościowych. Zobacz, ile dobra można znaleźć w pospolitych owocach!

Czerwone winogrono - skład, właściwości, zastosowanie

Czerwone winogrona są niezwykłymi owocami winorośli - rośliny której uprawy zlokalizowane są w blisko 70% w Europie. Owoce były znane już 6000 lat p.n.e w Egipcie, a 1000 lat później stały się popularne również w Syrii i Palestynie, gdzie służyły jako surowiec do produkcji wina. Choć z winorośli pozyskiwane są głównie słodkie owoce, nie można zapomnieć o liściach i nasionach, które stanowią niemniej bogate źródło aktywnych biologicznie związków. Owoce spożywane mogą być bezpośrednio i w postaci przetworzonej - w formie dżemów, soków, olejów z pestek.

Winogrona są dobrym źródłem istotnych z biologicznego punktu widzenia związków: katechiny, epikatechiny, galusanu, epigallokatechiny i reserwatolu - antyoksydanów należących do grupy polifenoli, którym przypisuje się właściwości:

  • przeciwutleniające,
  • przeciwnowotworowe,
  • przeciwmiażdżycowe,
  • przeciwcukrzycowe.

Prócz nich, w winogronie znajdują się także garbniki, pektyny witaminy C, B1, B2, E, PP.

Winogronowy reserwatol

Reserwatol z uwagi na obecność grup hydroksylowych - OH, skupionych dookoła aromatycznego pierścienia, posiada silne właściwości przyciągania wolnych rodników. Oddając im swoje wolne elektrony, sprawia, że stają się stabilne. W takiej postaci nie są już reaktywne, nie utleniają białek, lipidów, polisacharydów, ani kwasów nukleinowych. Komórkowy stres oksydacyjny zostaje w znaczny sposób ograniczony, a mechanizmy kontrolujące funkcje metaboliczne komórek, działają bez zarzutu. Antynowotworowe działanie reserwatolu oparte jest także na umiejętności hamowania antyapoptycznych białek. Komórki nowotworowe produkują bowiem, szereg związków, które mają uchronić je przed śmiercią. Reserwatol blokuje te związki, dzięki czemu nowotworowe tkanki są podatniejsze na działanie chemioterapeytyków. Wraz z innymi polifenolami obecnymi w winogronie, działa antyneowaskularyzacyjnie. Oznacza to, że nie dopuszcza do sytuacji, gdzie nowo utworzony zlepek patologicznych komórek, inicjuje wytwarzanie własnych naczyń krwionośnych. Reserwatol skutecznie zaburza ten proces, co jest kluczem do zahamowania rozwoju choroby. Dobrze wiedzieć, że istnieją dwie formy reserwatolu - cis i trans, z czego idealne właściwości przeciwutleniające, ma ta druga postać, bogato obecna w skórce czerwonych winogron.

Reserwatol wykazuje dobroczynny wpływ na leczenie cukrzycy typu II. Redukując maltazę i sacharazę w jelitach, powoduje, że cząsteczki cukrów złożonych nie ulegają standardowemu rozkładowi, lecz w całości są wydalane na zewnątrz. Tym samym, mniejsza porcja cukrów, zostaje wchłonięta do krwiobiegu. Poziom glukozy we krwi w naturalny sposób obniża się. Reserwatol wytwarza też białko działające protekcyjnie na wydzielnicze wysepki typu beta, obecne w trzustce, nie pozwalając na ich przepracowanie. Inne badania naukowe, prowadzone na mysich modelach cukrzycy, dowiodły, że reserwatol znacznie zwiększa ilość białkowych transporterów GLUT4, które wewnątrzkomórkowo przenoszą cząsteczki glukozy. Są one zlokalizowane w błonach komórkowych wszystkich komórek ciała i to głównie od nich zależy jaka ilość glukozy przedostanie się do wnętrza komórek, a jaka pozostanie we krwi. Istnieje również hipoteza, że reserwatol modyfikuje przemiany zachodzące w trzustkowych wydzielniczych komórkach typu beta oraz skutecznie zwiększa wrażliwość tkanek na działanie insuliny, co odbywa się drogą aktywacji białka - sirtuiny - SIRT1, które znajduje się w jądrze komórkowym, cytoplazmie i mitochondriach. Białko SIRT1 wycisza aktywność niektórych genów, w tym genów odpowiadających za starzenie się organizmu. Stąd, reserwatol często uznawany jest za "cząstkę wiecznej młodości".

Reserwatol zwiększa zdolności naczyniorozkurczowe śródbłonka naczyniowego. Nadając im sprężystości, czyni je odpornymi na uszkodzenia, które są kluczowe w początkowaniu rozwoju miażdżycy, prowadzącej do incydentu kardiogennego. Ponadto, działa antyagregacyjnie. Wnikając wgłąb erytrocytów, reguluje ich parametry - sprawia, że stają się mniej lepkie niż dotychczas. Badania prowadzone na szczurzym modelu choroby niedokrwiennej serca, wykazały, że przyjmowanie reserwatolu w dawce 2,5 mg/kg/24 h przez okres 14 dni, zmniejsza obszar zawału oraz znacznie zmniejsza ilość komórek martwych. Wpływa również, na regulację ciśnienia tętniczego krwi oraz ogranicza przerost komory lewej, co z kolei zostało potwierdzone eksperymentem przeprowadzonym na szczurzym modelu nadciśnienia tętniczego z towarzyszącym mu przerostem. Suplementacja reserwatolu w dawce 50 mg/kg/24 h przez 4 tygodnie przyniosła niesamowite efekty - całkowicie zatrzymała rozwój choroby.

Winogronowe flawonole

Katechiny, epikatechiny, galusan, obecne również w nasionach, wykazują silne działanie

  • antymutagenne,
  • antykancerogenne,
  • antyteratogenne.

Utlenianie flawonoli w jelicie cienkim powoduje, że powstają dimery, które intensywnie unieczynniają wolne rodniki. Potrafią też chelatować jony żelaza. W niezaburzonych warunkach żelazo jest transportowane i odkładane. Ma to na celu zapobiegnięcie reakcji jonów żelaza z wolnymi rodnikami. Jony żelaza wchodząc w interakcje z nadtlenkami są w stanie wygenerować najbardziej toksyczny ze wszystkich rodnik - hydroksylowy. Stąd, bardzo ważne jest, by poszukiwać substancji, posiadających zdolność chelatowania jonów metali.

Badania naukowe wykazują, że flawonole winogronowe mocno ograniczają utlenianie lipidów, również tych, zlokalizowanych w mikrosomach - elementach tworzących organelle komórkowe, np. w pęcherzykach aparatu Golgiego czy w cysternach siateczki śródplazmatycznej. Oznacza to, że organelle komórkowe są czynnie chronione przez flawonole.

Flawonole pochodzące z winogron zapobiegają rozwojowi patologicznych procesów agregacyjnych płytek krwi. Faktem jest, że aktywność płytek powinna zachodzić wyłącznie w odpowiedzi na uszkodzenie naczynia. Rozwijająca się agregacja pod wpływem czynników patofizjologicznych (stan zapalny, rozwarstwienie naczynia, uszkodzenie naczynia od wewnątrz przez nadciśnienie lub uderzeniem frakcji cholesterolu LDL w ściankę naczynia) prowadzi do rozwoju powikłań zakrzepowowo-zatorowych. Katechiny działają antyzapalnie i antyagregacyjnie. Najpewniej, hamują one działanie tromboksanu - czynnika krzepnięcia, uwalnianego z naczyń krwionośnych.

Olej z pestek winogron

Oleista ciecz ekstrahowana z pestek winogronowych zawiera blisko 90% nienasyconych kwasów tłuszczowych, głównie linolowy - ok. 80% oraz oleinowy - 15%. Ceni się go z uwagi na obecność antyoksydantów, głównie wspomnianych wyżej katechin, a także procyjanidyn i kwasów fenolowych (galusowy, kawaowy, felurowy).

Główną katechiną obecną w pestkach winogronowych jest epikatechina, która skutecznie zapobiega reakcjom nitrowania. Dzięki temu niemożliwe staje się wytworzenie toksycznych nadtlenoazotynów, które utleniają lipidy zawarte przede wszystkim w układzie krążenia, co zwykle stanowi zapoczątkowanie rozwoju miażdżycy. Kwas galusowy natomiast, skutecznie ogranicza wytwarzanie przez komórki obronne, mediatorów zapalnych w naczyniach krwionośnych, co skutecznie zapobiega rozwarstwieniu śródbłonka i wytworzeniu pierwotnej blaszki miażdżycowej.

Procyjanidyny wykazują ochronny wpływ na naczynia krwionośne. Sprawiają, że te stają się nad wyraz odporne na działanie potencjalnie szkodliwych czynników. Procyjanidyny obniżają ciśnienie tętnicze krwi, mają działania kardioprotekcyjne, obniżają poziom cholesterolu LDL. Oznacza to, że z powodzeniem mogą zapobiegać zawałom i udarom.

Nienasycone kwasy tłuszczowe obecne w pestkach winogron to idealna pożywka dla mózgu! Sprawiają, że zdolności poznawcze mózgu ulegają znacznej poprawie. Stąd, często zaleca się ich przyjmowanie osobom zmagającym się z chorobami neurodegradacyjnymi - alzheimer, demencja starcza czy stwardnienie rozsiane.

Czarny bez - skład, właściwości, zastosowanie

Czarny bez to roślina, której niemalże wszystkie części morfologiczne mają ogromny udział w lecznictwie. Dobroczynne działanie wynika z obecności flawonoidów i antocyjanów. Poszczególne części morfologiczne posiadają ogromne ilości witamin:

  • B1,
  • B2,
  • B6,
  • C,
  • E.

Preparaty z bzu czarnego zalecane są w przeziębieniach, cukrzycy, otyłości, chorobach układu sercowo-naczyniowego oraz w celu wzmocnienia odporności organizmu.

Kwiaty bzu czarnego obfitują we flawonoidy:

  • kamferol,
  • kwercetynę,
  • rutozyd,
  • kwasy: kawowy i chlorogenowy.

Owoce z kolei, zawierają bogate pokłady antocyjanów. Dobrze jednak wiedzieć, że w owocach niedojrzałych obecna jest sambunigryna - związek cyjanogenny, który może powodować biegunki.

Na uwagę szczególnie zasługuje kwercetyna, izolowana zarówno z owoców, jak i z kwiatów bzu. Jest to związek o ogromnym potencjale antyoksydacyjnym, w którym leżą nadzieje na powstanie uniwersalnego leku na raka. Kwercetyna moduluje aktywność enzymów, które biorą udział w procesach antyoksydacyjnych (dysmutaza ponadtlenkowa). Jak większość antyutleniaczy potrafi przekazać jeden elektron niestabilnej, reaktywnej cząsteczce. Skutecznie neutralizuje tlen singletowy, rodnik hydroksylowy i tlenek azotu. Jej największą zaletą jest jednak, umiejętność hamowania wadliwych podziałów komórkowych. Kwercetyna potrafi indukować programowaną śmierć w nieprawidłowych strukturach. Blokuje podziały w trakcie mitoz, reguluje czynniki wzrostu komórki i aktywność związków, które czuwają nad jakością podziałów.

Kwercetyna działa ochronnie na tkankę nerwową. W przypadku chorób autoimmunologicznych hamuje działalność prozapalnych cytokin, produkowanych przez leukocyty i makrofagi. Choroby autoimmunologiczne rozwijają się wtedy, gdy komórki odpornościowe pod wpływem białek komórek organizmu wydzielają związki inicjujące w nich stan zapalny. Wszystko za sprawą drobnoustroju, który zasiedlił się w tkance i nie da się już usunąć jego białka z organizmu, bądź pod wpływem struktury własnej, która przypomina komórkom immunologicznym element budowy drobnoustroju. Kwercetyna powstrzymuje wytwarzanie cytokin, głównie interferonu alfa, produkowanego przez makrofagi. Oznacza to, że kwercetyna może ochronić komórki nerwowe przed doszczętnym zniszczeniem.

Czarny bez, z uwagi na obecność triterpenów ma działanie wykrztuśne. Spożywane z owocami terpeny, trafiają do żołądka, gdzie drażnią zakończenia nerwowe błony śluzowej żołądka. W ten oto sposób, pobudzeniu ulega nerw błędny, co wspiera produkcję śluzu w drogach oddechowych. Flawonoidy, obecne w owocach rozrzedzają gęstą wydzielinę.

Działanie napotne wynika z obecności flawonoidów, które obniżają próg pobudliwości ośrodków termoregulacyjnych. Stąd, przy niższej temperaturze niż normalnie, możliwe jest osiągnięcie efektu napotnego.

Ekstrakt z bzu powstrzymuje wzrost i rozwój bakteri Bacillus subtillis, Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, Klebsiella pneuomoniae. Wszystko dzięki temu, że związki fenolowe hamują enzymy, które umożliwiają bakteriom otrzymanie związków, które stanowią element składowy ich ciała. Poza tym, kwasy fenolowe utrudniają im przetwarzanie substancji, które służą bakteriom za pokarm.

Czarna porzeczka - skład, właściwości, zastosowanie

Należy do krzewów z rodziny agrestowatych. Owoce idealnie sprawdzają się jako surowiec do produkcji galaretek, dżemów, soków, kompotów, win, nalewek. Zawierają spore ilości:

  • pektyn,
  • cukrów (glukoza, fruktoza),
  • antocyjanidyn (95%) - o czym zresztą świadczy ich intensywnie granatowy lub czarny kolor,
  • kwasów fenolowych,
  • polifenoli,
  • kwasów organicznych (cytrynowy, jabłkowy, maleinowy, winowy)
  • kwercetynę,
  • kemferol,
  • astrogaliny,
  • olejki eteryczne (alfa-pinen, geraniom, limonen).

Z uwagi na obecność tryptofanu i grup karbonylowych, owoce szczególnie hamują proces stresu oksydacyjnego, na poziomie białek, a więc zapobiegają rozpadowi wszystkich cennych enzymów, w tym związków regulujących metabolizm i podziały komórkowe.

Oczywiste jest, że antocyjany i polifenole pochodzące z ciemnokolorowych owoców mają niemalże identyczne działanie, z uwagi na podobny skład, ale nie da się ukryć, że obecność w porzeczce niektórych kwasów organicznych i olejków eterycznych, nadaje jej szczególnych właściwości, których brak owocom czarnego bzu czy winogronom.

Antocyjany pochodzące z porzeczki pobudzają regenerację rodopsyny - barwnika siatkówki oka, bez którego prawidłowe widzenie nie jest możliwe. Regeneracja tego barwnika umożliwia polepszenie ostrości widzenia. W znaczny sposób wzmagają też ukrwienie siatkówki ocznej, co jest niezwykle ważne dla osób starszych i krótkowidzów. Ochrona wzroku jest bardzo ważna także dla diabetyków, u których drobniutkie i bardzo delikatne naczynia krwionośne oka narażone są szczególnie na pęknięcia i działanie stresu oksydacyjnego.

Polifenole porzeczkowe hamują rozwój wirusa opryszczki herpes simplex, a z uwagi na wpływ alkalizujący (utworzenie zasadowego pH) hamują powstawanie kamicy nerkowej!

Naturalnie, porzeczka ma też właściwości:

  • antyzapalne,
  • antybakteryjne,
  • antywirusowe,
  • antycukrzycowe,
  • antynowotworowe,
  • antyneowaskularyzacyjne,
  • antymiażdżycowe

Sok z fioletowych owoców powinni spożywać diabetycy. Ponieważ skutecznie redukuje cukier i obniża indeks glikemiczny posiłków, sprawia, że stany hiperglikemiczne zostają ograniczone. Poza tym, ochrona naczyń krwionośnych jest wskazana w prewencji stopy cukrzycowej. Pożyteczne związki przeciwutleniające nie dopuszczają do powstania stanów zapalnych w świetle naczyń.

Fioletowe owoce służą człowiekowi od zarania dziejów, ale byśmy mogli dostrzec ich cudowne właściwości, konieczne było wyizolowanie z nich cennych związków i przeprowadzenie badań in vitro i in vivo. Pewne jest jedno - skoro ciemnobarwne struktury roślinne zawierają boskie "cząstki wiecznej młodości" mogą jedynie przeciwdziałać starzeniu i rozwojom chorób cywilizacyjnych. Skoro pracują nad nimi doświadczeni naukowcy z całego świata, musi być w nich coś wyjątkowego!

Komentarze